June, 2018

now browsing by month

 
Posted by: | Posted on: June 11, 2018

«នៅពេលមនុស្សល្អនៅស្ងាត់ស្ងៀម» ទី ២

«នៅពេលមនុស្សល្អនៅស្ងាត់ស្ងៀម» ទី ២Gaffar Peang-Meth A. 02
និពន្ធដោយលោកបណ្ឌិត ហ្គាហ្វារ ពាងម៉េត
http://kumnitkhmer.com/

ថ្ងៃទី១០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៨

freedom is not free 1លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យលើកតម្កើងប្រជាពលរដ្ឋជា «អធិបតី» ពោលគឺជាធំ ។ នៅក្នុងការគ្រប់ គ្រងនគរ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យប្រកាន់យកឆន្ទះប្រជាពលរដ្ឋជាកំពូលនៅក្នុងសេចក្តីសំរេច នយោបាយ ឬមាគ៌ានយោបាយរបស់ប្រទេស ។

ខ្ញុំបានរំឮកនៅក្នុងអត្ថបទខ្ញុំកាលពីមុននេះថា អង្គភាពភូមិសាស្ត្រក្រិកបុរាណឈ្មោះ Athens ជាប្រទេសទីមួយក្នុងលោកដែលបានឱបក្រសោបលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យតាំងតែពីក្នុងសតវត្សទី ៥ មុនគ្រឹស្ទសករាជមកម្លេះ ។ ពោលគឺពលរដ្ឋក្រិកបុរាណដែលបានប្រសូតទស្សនៈ «សេរីភាពរបស់បុគ្គលមនុស្ស» ដែលបានក្លាយទៅជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃអរិយធម៌ពិភពលោកខាង លិចហើយពាក្យក្រិកមានន័យថា «ប៉ូលីទីកូស» politikos ដែលខ្មែរយើងនិយមហៅថា ប៉ូលីទីក គឺសំដៅទៅលើការទំនាក់ទំនងរវាងពលរដ្ឋក្រិកនិងអង្គភាពភូមិសាស្ត្ររបស់គេ ។ រដ្ឋ Athens ឈរនៅលើមូលដ្ឋាននៃពលរដ្ឋដែលមានសេរីភាពនិងមានការយល់ដឹងសមល្មម ហើយដែលមើលឃើញថា ការចូលរួមនៅក្នុងកិច្ចការរដ្ឋគឺជាកិត្តិយសនិងជាភារៈកិច្ចរបស់ ពលរដ្ឋ ។

នៅក្នុងគំនិតបណ្តុះបណ្តាលលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យឱ្យបាននៅគង់វង្ស នៅទ្វីបអឺរ៉ុប លោក ហ្ចន ឡក់ John Locke (១៦៣២-១៧០៤) ទស្សនវិទូជាតិអង់គ្លេស និងលោក ហ្សារ៍លស៍ ដឺ ម៉ុងតេសគីយើ Charles de Montesquieu (១៦៨៩-១៧៥៥ ) យុត្តិវិទូបារាំង បានផ្តោតទៅលើគំនិតបែងចែកអំណាច ឬ separation of powers; ការត្រួតពិនិត្យនិង តុល្យភាពនៃអំណាច ឬ checks and balances; និងការគ្រប់គ្រងរដ្ឋាភិបាលដោយ ប្រជាពលរដ្ឋ ឬ popular control of government ។ រីឯនៅទ្វីបអាមេរិកវិញ បិតាស្ថាបនាសហរដ្ឋអាមេរិកដែលបានសិក្សាយល់ដឹងអំពីគំនិតរបស់ទស្សវិទូអង់គ្លេសនិង យុត្តិវិទូបារាំង ក៏បានខិតខំប្រឹងប្រែងដោយឥតសំចៃកម្លាំងកាយនិងកម្លាំងប្រាជ្ញាក្នុងការបង្កើតរដ្ឋធម្មនុញ្ញមួយដើម្បីគ្រប់គ្រងប្រទេស ហើយបានដាក់ចេញនូវប្រព័ន្ធនយោបាយមួយក្នុងឆ្នាំ ១៧៨៧នៅទីក្រុងហ្វីឡាដែលហ្វីយ៉ា ដែលនៅគង់វង្សជាប់លាប់រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្នកាលនេះ ដោយបានបញ្ចូលទៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញអាមេរិកាំងឆ្នាំ ១៧៨៩ នូវមូលដ្ឋានគោលការណ៍ គ្រឹះមាន ៖ «រដ្ឋាភិបាលមានកម្រិត» ឬ limited government; «ការបែងចែកអំណាច» ឬ separation of powers; «ការត្រួតពិនិត្យនិងតុល្យភាពនៃអំណាច» ឬ checks and balances; និង «ប្រព័ន្ធសហព័ន្ធ» ឬ្ federalism បែងចែកអំណាចសហពន្ធពី អំណាចខេត្ត ។ អ្វីដែល បិតាស្ថាបនាសហរដ្ឋអាមេរិកខ្លាចហើយចង់ជៀសវាងណាស់គឺរបបជិះជាន់និងឃោរឃៅ ដែលគេឱ្យឈ្មោះថា tyranny ហើយនិងអ្វីដែលគេបានឱ្យឈ្មោះថាជា «elective despotism» ឬ របបជិះជាន់តាមរយះបោះឆ្នោតជ្រើសរើស ។ លោក ហ្ចេមស៍ ម៉ាឌីសុន James Madison (១៧៥១-១៨៣៦) ដែលបានជាប់ឆ្នោតជាប្រធានាធិបតីអាមេរិកាំងទី ៤ ក្នុងឆ្នាំ ១៧៨៩ លោក អាឡិចហ្សាន់ឌ័រ ហាម៉ិលតុន Alexander Hamilton (១៧៥៧-១៨០៤) ដែលបានធ្វើ ជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុក្នុងឆ្នាំ ១៧៨៩ ហើយនិង លោក ហ្ចន ហ្ចេយ៍ John Jay (១៧៤៥-១៨២៩) ដែលបានធ្វើជាមន្ត្រីយុត្តិធម៌ទីមួយនៃតុលាការកំពូលអាមេរិកាំងនៅឆ្នាំ ១៧៨៩ ជាបិតារដ្ឋធម្មនុញ្ញសហរដ្ឋអាមេរិក ។ លោក James Madison បានផ្តល់អត្ថន័យ ដល់ពាក្យ tyranny ដូចតទៅនេះ ៖ tyranny គឺ «ការប្រមូលផ្តុំអំណាច (គ្រប់គ្រង)ទាំងអស់ ទាំងអំណាចនីតិបញ្ញត្តិ អំណាចប្រតិបត្តិ និងអំណាចតុលាការឱ្យនៅក្នុងកណ្តាប់ដៃបុគ្គល មនុស្ស ទោះបីតែមួយនាក់ ឬបី-បួន-ប្រាំនាក់ ឬច្រើននាក់ ហើយទោះបីជាក្នុងបុព្វហេតុ តំណពូជ hereditary – តែងតាំងខ្លួនឯង self-appointed – ឬដោយវិធីជ្រើសរើស  elective» ។

បិតាស្ថាបនាសហរដ្ឋអាមេរិកភ័យខ្លាចថាការផ្តុំអំណាចនឹងអាចជាន់ឈ្លីសិទ្ធិមនុស្សនិងកម្មសិទ្ធទ្រព្យសម្បតិ្តរបស់ពលរដ្ឋ ។ គេជឿថា បុគ្គលណាដែលកាន់ក្តោបអំណាចតែងតែ លំអៀងយកអំណាចនោះទៅប្រើនៅគ្រប់ទីកន្លែងផ្សេងៗតាមតែខ្លួនអាចធ្វើទៅបាន ។ ជំនឿនេះបានជម្រុញគេឱ្យបង្កើតជា «រដ្ឋាភិបាលមានកម្រិត» ឬ limited government ដោយគេបែងចែកអំណាចជាបី ៖ គឺនីតិបញ្ញត្តិ ប្រតិបត្តិ និង តុលាការ ហើយគេបង្កើត ប្រព័ន្ធ «បែងចែកអំណាច» មិនឱ្យអំណាចណាមួយអាចវាតទីឈ្លានពានទៅលើអំណាច ឯណាទៀតដែរ ពោលយ៉ាងខ្លី គឺការចែកតួនាទីនិងភារៈកិច្ចផ្សេងៗដោយសភាបង្កើតច្បាប់ រដ្ឋាភិបាលអនុវត្តច្បាប់ តុលាការធ្វើ សេចក្តីសំរេចអំពីច្បាប់ ឬកាត់សេចក្តីការរំលោភលើច្បាប់ ។ តែនេះមិនមែនបានសេចក្តីថា មានឪខ្លាត្រីកាន់អំណាចមួយៗនោះទេ ។ គេបានបង្កើតប្រព័ន្ធ checks and balances ឬ «ការត្រួតពិនិត្យនិងតុល្យភាពនៃអំណាច» មិនឱ្យមានឪខ្លាត្រីជិះសេះលែងដៃឡើយ ពោលគឺអំណាចនិមួយៗមានភារៈត្រួតពិនិត្យអំណាចផ្សេងទៀត គឺថា សភាបង្កើតច្បាប់ ក៏ប៉ុន្តែអំណាចប្រតិបត្តិអាចជំទាស់ ហើយសភាអាចប្រមូលសម្លេងពីរភាគបីទាត់ចោល ទំនាស់របស់អំណាចប្រតិបត្តិ ។ ម៉្យាងវិញទៀត អំណាចប្រតិបត្តិអាចតែងតាំងមន្ត្រីតូច ធំហើយអាចស៊ីញ៉េសន្ធិសញ្ញាក៏ប៉ុន្តែព្រឹទ្ធសភាត្រូវឱ្យឬមិនឱ្យសច្ចានុមតិ ។ អំណាច តុលាការត្រូវពិនិត្យមើលថា តើសេចក្តីសំរេចរបស់សភានិងកិច្ចអនុវត្តរបស់អំណាចប្រតិបត្តិ វាត្រឹមត្រូវស្របតាមច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលជាច្បាប់កំពូលរបស់ប្រទេសជាតិដែរឬទេ ។ ម៉្យាងវិញទៀត ចៅក្រមសហព័ន្ធសហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានតែងតាំងដោយអំណាចប្រតិបត្តិ និងទទួលការយល់ព្រមពីសភាជាតិដែលមានអំណាចលើកម្លាំងធុងប្រាក់ ។ សមាជិកនៃ សភាជាអ្នកតំណាងនិងជាអ្នកទទួលឆ្នោតជ្រើសរើសដោយប្រជាពលរដ្ឋ ។ នៅទីបញ្ចប់ គឺរូបអ្នកនិងរូបខ្ញុំដែលជាប្រជាពលរដ្ឋ ។

នៅក្នុង Federalist Paper ឬ «សន្លឹកឯកសារសហព័ន្ធ» លេខ ៥១ លោក James Madison បានសរសេរថា៖ «ការការពារមួយយ៉ាងធំបំផុតកុំឱ្យមានការប្រមូលផ្តុំអំណាចបន្តិចម្តងៗ គឺត្រូវផ្តល់មធ្យោបាយដែលចាំបាច់តាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ . . . ដើម្បីទប់ទល់នឹងការឈ្លានពាន អំណាច . . . មហិច្ឆិតាមួយត្រូវទប់ទល់នឹងមហិច្ឆិតាមួយទៀត . . . បើមនុស្សលោកជាទេវតា មិនចាំបាច់មានរដ្ឋាភិបាលគ្រប់គ្រងទេ ហើយបើទេវតាជាអ្នកគ្រប់គ្រងមនុស្ស ក៏មិនចាំបាច់ មានការត្រួតពិនិត្យរដ្ឋាភិបាលពីក្នុងឬពីក្រៅដែរ ។ ដោយហេតុថា យើងត្រូវបង្កើតរដ្ឋាភិបាល មួយដែលមានបុគ្គលមនុស្សគ្រប់គ្រងលើបុគ្គលមនុស្ស . . . ការពឹងផ្អែងទៅលើប្រជាពលរដ្ឋ ជាការត្រួតពិនិត្យលេខមួយដោយឥតសង្ស័យទៅលើរដ្ឋាភិបាល ហើយការពិសោធន៍ក៏បាន បង្រៀនមនុស្សលោកដែរអំពីការចាំបាច់ឱ្យមានជំនួយដ៏ប្រយត្ន័ប្រយែងផងទាំងឡាយ»

Read More …

Posted by: | Posted on: June 10, 2018

Malaysia’s Election and Impacts on Democracy and Geopolitics in Southeast Asia

Op-Ed: The CEROC

Two things to be considerate on the recent election in Malaysia: the overseas Malaysians voters and the national institution.

Malaysian Election Commission is appointed by the King of Malaysia to conduct nationwide election. This election of May 9, 2018, 14 millions were registered to vote and 82% voter turnout. There are 7,979 Malaysian voters overseas according to the EC. Malaysia has allowed overseas citizens to vote since 2012 except in Singapore, southern Thailand, Kalimantan and Brunei. In Southeast Asia, Malaysia, Indonesia, Thailand, Myanmar, Philippines, and Singapore, have allowed overseas citizens to democratically vote during national elections.

Malaysia is Constitutional Monarchy like Cambodia. The King is the Head of State who exercises power through the provision of constitution to ensure rights and freedoms, commander-in-chief of the national arm-force, and chief of magistracy to ensure judiciary system is capable and competent.

លទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតនៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ីកាលពីថ្ងៃទី៩ ខែឧសភាកន្លងទៅនេះ បានធ្វើឲ្យមានការភ្ញាក់ផ្អើលច្រើន ដោយសម្ព័ន្ធភាពនៃគណបក្សប្រឆាំងបានយកឈ្នះគណបក្សកាន់អំណាចជាលើកដំបូងក្នុងរយៈពេលជាង៦០ឆ្នាំ។ ការណ៍នេះមានឡើងស្របពេលដែលនិន្នាការនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យបានថយចុះនៅបណ្តាប្រទេសផ្សេងទៀតនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ អ្នកតាមដានការបោះឆ្នោតពីររូបគឺលោក យឿង សុធារ៉ា អ្នកជំនាញខាងកិច្ចការបោះឆ្នោត និងលោក សេង សុភ័ណ នាយកប្រតិបត្តិនៃប្រធានគណៈកម្មាធិការដើម្បីសិទ្ធិបោះឆ្នោតរបស់ពលរដ្ឋខ្មែរនៅក្រៅប្រទេស (CEROC) ថ្លែងថា ប្រទេសកម្ពុជានិងប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ផ្សេងៗអាចរៀនសូត្របានច្រើនអំពីដំណើរការបោះឆ្នោតឯករាជ្យនៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី សិទ្ធិបោះឆ្នោតនៅក្រៅប្រទេសរបស់ពលរដ្ឋម៉ាឡេស៊ី ការផ្ទេរអំណាចដោយសន្តិភាពទៅកាន់រដ្ឋាភិបាលថ្មី និងការធ្វើតុល្យភាពនយោបាយការបរទេសក្នុងទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសចិន។ (សឹង សុផាត, Hello VOA, វ៉ាស៊ីនតោន, ៧ មិថុនា ២០១៨)

Posted by: | Posted on: June 8, 2018

Monarchy stuck in middle of Cambodia’s conflict

Monarchy stuck in middle of Cambodia’s conflict

Op-Ed: Asia Time

Hun Sen, one of the world’s longest serving leaders, has had notoriously rocky relations with the royal family. In 2003, King Sihanouk claimed CPP soldiers and police were threatening him when he refused to inaugurate the National Assembly after a controversial election.

Cambodian King Norodom Sihamoni (L) shakes hands with Cambodian Prime Minister Hun Sen, who bows, (R) during a ceremony marking Cambodia's Independence Day in Phnom Penh on November 9, 2016. Photo: AFP/Chhin Tang Sothy

King Norodom Sihamoni (L) shakes hands with Prime Minister Hun Sen, who bows, (R) during a ceremony marking Independence Day, Phnom Penh, November 9, 2016. Photo: AFP/Chhin Tang Sothy

Cambodia Governance Dr. LaoTwo years later, Hun Sen said he might dissolve the monarchy entirely when newly crowned Sihamoni did not immediately agree to sign a controversial border treaty with Vietnam.

Hun Sen’s about-face from would-be monarchy dissolver to stout monarchy defender has raised concerns that the stiffened law is designed more to stifle political opponents than preserve the dignity of the monarch.

Paul Chambers, a regional analyst and lecturer at Thailand’s Naresuan University, said it is now evident the lese majeste law “is being used to intimidate and imprison members of the political opposition.”

“Rather than really protecting the king’s dignity, the implicit intent of these arrests is to merge anti-CPP activity with insulting the king, as if the CPP were the political party of the king,” he said via email.

Chambers said this is similar to how the lese majeste law is sometimes abused in Thailand, where politicians and officials have hurled anti-royal charges to undercut rivals and opponents.

“The only difference between the Cambodian and Thai case is that for Cambodia the lese majeste law was constructed by a prime minister for his own benefit,” Chambers said.

The anti-royal law’s amendment was first proposed by Interior Minister Sar Kheng in December, along with a series of other controversial laws.

When called for comment on the law’s recent use, Ministry of Interior spokesman Khieu Sopheak lambasted this reporter. “You are a pig from a European country,” he repeatedly shouted.

====

Sam Rainsy, then president of the Cambodia National Rescue Party, speaks to his supporters upon his arrival in Phnom Penh on 19, July 2014. Photo: AFP/Kimlong Meng/NurPhoto

Sam Rainsy speaks to his supporters upon his arrival in Phnom Penh on July 19, 2014. Photo: AFP/Kimlong Meng/NurPhoto

Former CNRP president Sam Rainsy said the law was passed to give the ruling CPP legitimacy as the defender of the monarchy because it has lost popular legitimacy in the eyes of the people.

“The regime needs to secure some kind of cheap legitimacy — such as the one derived from the CPP’s allegedly defending a tamed monarchy — at a time when the only real and indisputable legitimacy that is based on popular support is vanishing with the elimination of the opposition and the civil society,” he told Asia Times.

Rainsy, who has lived in self-imposed exile since 2015 to avoid a series of politically-tinged charges and convictions, penned an open letter to Sihamoni urging him not to support the upcoming election. In the letter, dated May 23, he wrote: “Everyone knows that the vote in question does not constitute a real election.”

Read More …

%d bloggers like this: