Researches

now browsing by category

 
Posted by: | Posted on: June 11, 2018

«នៅពេលមនុស្សល្អនៅស្ងាត់ស្ងៀម» ទី ២

«នៅពេលមនុស្សល្អនៅស្ងាត់ស្ងៀម» ទី ២Gaffar Peang-Meth A. 02
និពន្ធដោយលោកបណ្ឌិត ហ្គាហ្វារ ពាងម៉េត
http://kumnitkhmer.com/

ថ្ងៃទី១០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៨

freedom is not free 1លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យលើកតម្កើងប្រជាពលរដ្ឋជា «អធិបតី» ពោលគឺជាធំ ។ នៅក្នុងការគ្រប់ គ្រងនគរ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យប្រកាន់យកឆន្ទះប្រជាពលរដ្ឋជាកំពូលនៅក្នុងសេចក្តីសំរេច នយោបាយ ឬមាគ៌ានយោបាយរបស់ប្រទេស ។

ខ្ញុំបានរំឮកនៅក្នុងអត្ថបទខ្ញុំកាលពីមុននេះថា អង្គភាពភូមិសាស្ត្រក្រិកបុរាណឈ្មោះ Athens ជាប្រទេសទីមួយក្នុងលោកដែលបានឱបក្រសោបលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យតាំងតែពីក្នុងសតវត្សទី ៥ មុនគ្រឹស្ទសករាជមកម្លេះ ។ ពោលគឺពលរដ្ឋក្រិកបុរាណដែលបានប្រសូតទស្សនៈ «សេរីភាពរបស់បុគ្គលមនុស្ស» ដែលបានក្លាយទៅជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃអរិយធម៌ពិភពលោកខាង លិចហើយពាក្យក្រិកមានន័យថា «ប៉ូលីទីកូស» politikos ដែលខ្មែរយើងនិយមហៅថា ប៉ូលីទីក គឺសំដៅទៅលើការទំនាក់ទំនងរវាងពលរដ្ឋក្រិកនិងអង្គភាពភូមិសាស្ត្ររបស់គេ ។ រដ្ឋ Athens ឈរនៅលើមូលដ្ឋាននៃពលរដ្ឋដែលមានសេរីភាពនិងមានការយល់ដឹងសមល្មម ហើយដែលមើលឃើញថា ការចូលរួមនៅក្នុងកិច្ចការរដ្ឋគឺជាកិត្តិយសនិងជាភារៈកិច្ចរបស់ ពលរដ្ឋ ។

នៅក្នុងគំនិតបណ្តុះបណ្តាលលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យឱ្យបាននៅគង់វង្ស នៅទ្វីបអឺរ៉ុប លោក ហ្ចន ឡក់ John Locke (១៦៣២-១៧០៤) ទស្សនវិទូជាតិអង់គ្លេស និងលោក ហ្សារ៍លស៍ ដឺ ម៉ុងតេសគីយើ Charles de Montesquieu (១៦៨៩-១៧៥៥ ) យុត្តិវិទូបារាំង បានផ្តោតទៅលើគំនិតបែងចែកអំណាច ឬ separation of powers; ការត្រួតពិនិត្យនិង តុល្យភាពនៃអំណាច ឬ checks and balances; និងការគ្រប់គ្រងរដ្ឋាភិបាលដោយ ប្រជាពលរដ្ឋ ឬ popular control of government ។ រីឯនៅទ្វីបអាមេរិកវិញ បិតាស្ថាបនាសហរដ្ឋអាមេរិកដែលបានសិក្សាយល់ដឹងអំពីគំនិតរបស់ទស្សវិទូអង់គ្លេសនិង យុត្តិវិទូបារាំង ក៏បានខិតខំប្រឹងប្រែងដោយឥតសំចៃកម្លាំងកាយនិងកម្លាំងប្រាជ្ញាក្នុងការបង្កើតរដ្ឋធម្មនុញ្ញមួយដើម្បីគ្រប់គ្រងប្រទេស ហើយបានដាក់ចេញនូវប្រព័ន្ធនយោបាយមួយក្នុងឆ្នាំ ១៧៨៧នៅទីក្រុងហ្វីឡាដែលហ្វីយ៉ា ដែលនៅគង់វង្សជាប់លាប់រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្នកាលនេះ ដោយបានបញ្ចូលទៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញអាមេរិកាំងឆ្នាំ ១៧៨៩ នូវមូលដ្ឋានគោលការណ៍ គ្រឹះមាន ៖ «រដ្ឋាភិបាលមានកម្រិត» ឬ limited government; «ការបែងចែកអំណាច» ឬ separation of powers; «ការត្រួតពិនិត្យនិងតុល្យភាពនៃអំណាច» ឬ checks and balances; និង «ប្រព័ន្ធសហព័ន្ធ» ឬ្ federalism បែងចែកអំណាចសហពន្ធពី អំណាចខេត្ត ។ អ្វីដែល បិតាស្ថាបនាសហរដ្ឋអាមេរិកខ្លាចហើយចង់ជៀសវាងណាស់គឺរបបជិះជាន់និងឃោរឃៅ ដែលគេឱ្យឈ្មោះថា tyranny ហើយនិងអ្វីដែលគេបានឱ្យឈ្មោះថាជា «elective despotism» ឬ របបជិះជាន់តាមរយះបោះឆ្នោតជ្រើសរើស ។ លោក ហ្ចេមស៍ ម៉ាឌីសុន James Madison (១៧៥១-១៨៣៦) ដែលបានជាប់ឆ្នោតជាប្រធានាធិបតីអាមេរិកាំងទី ៤ ក្នុងឆ្នាំ ១៧៨៩ លោក អាឡិចហ្សាន់ឌ័រ ហាម៉ិលតុន Alexander Hamilton (១៧៥៧-១៨០៤) ដែលបានធ្វើ ជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុក្នុងឆ្នាំ ១៧៨៩ ហើយនិង លោក ហ្ចន ហ្ចេយ៍ John Jay (១៧៤៥-១៨២៩) ដែលបានធ្វើជាមន្ត្រីយុត្តិធម៌ទីមួយនៃតុលាការកំពូលអាមេរិកាំងនៅឆ្នាំ ១៧៨៩ ជាបិតារដ្ឋធម្មនុញ្ញសហរដ្ឋអាមេរិក ។ លោក James Madison បានផ្តល់អត្ថន័យ ដល់ពាក្យ tyranny ដូចតទៅនេះ ៖ tyranny គឺ «ការប្រមូលផ្តុំអំណាច (គ្រប់គ្រង)ទាំងអស់ ទាំងអំណាចនីតិបញ្ញត្តិ អំណាចប្រតិបត្តិ និងអំណាចតុលាការឱ្យនៅក្នុងកណ្តាប់ដៃបុគ្គល មនុស្ស ទោះបីតែមួយនាក់ ឬបី-បួន-ប្រាំនាក់ ឬច្រើននាក់ ហើយទោះបីជាក្នុងបុព្វហេតុ តំណពូជ hereditary – តែងតាំងខ្លួនឯង self-appointed – ឬដោយវិធីជ្រើសរើស  elective» ។

បិតាស្ថាបនាសហរដ្ឋអាមេរិកភ័យខ្លាចថាការផ្តុំអំណាចនឹងអាចជាន់ឈ្លីសិទ្ធិមនុស្សនិងកម្មសិទ្ធទ្រព្យសម្បតិ្តរបស់ពលរដ្ឋ ។ គេជឿថា បុគ្គលណាដែលកាន់ក្តោបអំណាចតែងតែ លំអៀងយកអំណាចនោះទៅប្រើនៅគ្រប់ទីកន្លែងផ្សេងៗតាមតែខ្លួនអាចធ្វើទៅបាន ។ ជំនឿនេះបានជម្រុញគេឱ្យបង្កើតជា «រដ្ឋាភិបាលមានកម្រិត» ឬ limited government ដោយគេបែងចែកអំណាចជាបី ៖ គឺនីតិបញ្ញត្តិ ប្រតិបត្តិ និង តុលាការ ហើយគេបង្កើត ប្រព័ន្ធ «បែងចែកអំណាច» មិនឱ្យអំណាចណាមួយអាចវាតទីឈ្លានពានទៅលើអំណាច ឯណាទៀតដែរ ពោលយ៉ាងខ្លី គឺការចែកតួនាទីនិងភារៈកិច្ចផ្សេងៗដោយសភាបង្កើតច្បាប់ រដ្ឋាភិបាលអនុវត្តច្បាប់ តុលាការធ្វើ សេចក្តីសំរេចអំពីច្បាប់ ឬកាត់សេចក្តីការរំលោភលើច្បាប់ ។ តែនេះមិនមែនបានសេចក្តីថា មានឪខ្លាត្រីកាន់អំណាចមួយៗនោះទេ ។ គេបានបង្កើតប្រព័ន្ធ checks and balances ឬ «ការត្រួតពិនិត្យនិងតុល្យភាពនៃអំណាច» មិនឱ្យមានឪខ្លាត្រីជិះសេះលែងដៃឡើយ ពោលគឺអំណាចនិមួយៗមានភារៈត្រួតពិនិត្យអំណាចផ្សេងទៀត គឺថា សភាបង្កើតច្បាប់ ក៏ប៉ុន្តែអំណាចប្រតិបត្តិអាចជំទាស់ ហើយសភាអាចប្រមូលសម្លេងពីរភាគបីទាត់ចោល ទំនាស់របស់អំណាចប្រតិបត្តិ ។ ម៉្យាងវិញទៀត អំណាចប្រតិបត្តិអាចតែងតាំងមន្ត្រីតូច ធំហើយអាចស៊ីញ៉េសន្ធិសញ្ញាក៏ប៉ុន្តែព្រឹទ្ធសភាត្រូវឱ្យឬមិនឱ្យសច្ចានុមតិ ។ អំណាច តុលាការត្រូវពិនិត្យមើលថា តើសេចក្តីសំរេចរបស់សភានិងកិច្ចអនុវត្តរបស់អំណាចប្រតិបត្តិ វាត្រឹមត្រូវស្របតាមច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលជាច្បាប់កំពូលរបស់ប្រទេសជាតិដែរឬទេ ។ ម៉្យាងវិញទៀត ចៅក្រមសហព័ន្ធសហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានតែងតាំងដោយអំណាចប្រតិបត្តិ និងទទួលការយល់ព្រមពីសភាជាតិដែលមានអំណាចលើកម្លាំងធុងប្រាក់ ។ សមាជិកនៃ សភាជាអ្នកតំណាងនិងជាអ្នកទទួលឆ្នោតជ្រើសរើសដោយប្រជាពលរដ្ឋ ។ នៅទីបញ្ចប់ គឺរូបអ្នកនិងរូបខ្ញុំដែលជាប្រជាពលរដ្ឋ ។

នៅក្នុង Federalist Paper ឬ «សន្លឹកឯកសារសហព័ន្ធ» លេខ ៥១ លោក James Madison បានសរសេរថា៖ «ការការពារមួយយ៉ាងធំបំផុតកុំឱ្យមានការប្រមូលផ្តុំអំណាចបន្តិចម្តងៗ គឺត្រូវផ្តល់មធ្យោបាយដែលចាំបាច់តាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ . . . ដើម្បីទប់ទល់នឹងការឈ្លានពាន អំណាច . . . មហិច្ឆិតាមួយត្រូវទប់ទល់នឹងមហិច្ឆិតាមួយទៀត . . . បើមនុស្សលោកជាទេវតា មិនចាំបាច់មានរដ្ឋាភិបាលគ្រប់គ្រងទេ ហើយបើទេវតាជាអ្នកគ្រប់គ្រងមនុស្ស ក៏មិនចាំបាច់ មានការត្រួតពិនិត្យរដ្ឋាភិបាលពីក្នុងឬពីក្រៅដែរ ។ ដោយហេតុថា យើងត្រូវបង្កើតរដ្ឋាភិបាល មួយដែលមានបុគ្គលមនុស្សគ្រប់គ្រងលើបុគ្គលមនុស្ស . . . ការពឹងផ្អែងទៅលើប្រជាពលរដ្ឋ ជាការត្រួតពិនិត្យលេខមួយដោយឥតសង្ស័យទៅលើរដ្ឋាភិបាល ហើយការពិសោធន៍ក៏បាន បង្រៀនមនុស្សលោកដែរអំពីការចាំបាច់ឱ្យមានជំនួយដ៏ប្រយត្ន័ប្រយែងផងទាំងឡាយ»

Read More …

Posted by: | Posted on: June 10, 2018

Malaysia’s Election and Impacts on Democracy and Geopolitics in Southeast Asia

Op-Ed: The CEROC

Two things to be considerate on the recent election in Malaysia: the overseas Malaysians voters and the national institution.

Malaysian Election Commission is appointed by the King of Malaysia to conduct nationwide election. This election of May 9, 2018, 14 millions were registered to vote and 82% voter turnout. There are 7,979 Malaysian voters overseas according to the EC. Malaysia has allowed overseas citizens to vote since 2012 except in Singapore, southern Thailand, Kalimantan and Brunei. In Southeast Asia, Malaysia, Indonesia, Thailand, Myanmar, Philippines, and Singapore, have allowed overseas citizens to democratically vote during national elections.

Malaysia is Constitutional Monarchy like Cambodia. The King is the Head of State who exercises power through the provision of constitution to ensure rights and freedoms, commander-in-chief of the national arm-force, and chief of magistracy to ensure judiciary system is capable and competent.

លទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតនៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ីកាលពីថ្ងៃទី៩ ខែឧសភាកន្លងទៅនេះ បានធ្វើឲ្យមានការភ្ញាក់ផ្អើលច្រើន ដោយសម្ព័ន្ធភាពនៃគណបក្សប្រឆាំងបានយកឈ្នះគណបក្សកាន់អំណាចជាលើកដំបូងក្នុងរយៈពេលជាង៦០ឆ្នាំ។ ការណ៍នេះមានឡើងស្របពេលដែលនិន្នាការនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យបានថយចុះនៅបណ្តាប្រទេសផ្សេងទៀតនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ អ្នកតាមដានការបោះឆ្នោតពីររូបគឺលោក យឿង សុធារ៉ា អ្នកជំនាញខាងកិច្ចការបោះឆ្នោត និងលោក សេង សុភ័ណ នាយកប្រតិបត្តិនៃប្រធានគណៈកម្មាធិការដើម្បីសិទ្ធិបោះឆ្នោតរបស់ពលរដ្ឋខ្មែរនៅក្រៅប្រទេស (CEROC) ថ្លែងថា ប្រទេសកម្ពុជានិងប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ផ្សេងៗអាចរៀនសូត្របានច្រើនអំពីដំណើរការបោះឆ្នោតឯករាជ្យនៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី សិទ្ធិបោះឆ្នោតនៅក្រៅប្រទេសរបស់ពលរដ្ឋម៉ាឡេស៊ី ការផ្ទេរអំណាចដោយសន្តិភាពទៅកាន់រដ្ឋាភិបាលថ្មី និងការធ្វើតុល្យភាពនយោបាយការបរទេសក្នុងទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសចិន។ (សឹង សុផាត, Hello VOA, វ៉ាស៊ីនតោន, ៧ មិថុនា ២០១៨)

Posted by: | Posted on: June 8, 2018

Monarchy stuck in middle of Cambodia’s conflict

Monarchy stuck in middle of Cambodia’s conflict

Op-Ed: Asia Time

Hun Sen, one of the world’s longest serving leaders, has had notoriously rocky relations with the royal family. In 2003, King Sihanouk claimed CPP soldiers and police were threatening him when he refused to inaugurate the National Assembly after a controversial election.

Cambodian King Norodom Sihamoni (L) shakes hands with Cambodian Prime Minister Hun Sen, who bows, (R) during a ceremony marking Cambodia's Independence Day in Phnom Penh on November 9, 2016. Photo: AFP/Chhin Tang Sothy

King Norodom Sihamoni (L) shakes hands with Prime Minister Hun Sen, who bows, (R) during a ceremony marking Independence Day, Phnom Penh, November 9, 2016. Photo: AFP/Chhin Tang Sothy

Cambodia Governance Dr. LaoTwo years later, Hun Sen said he might dissolve the monarchy entirely when newly crowned Sihamoni did not immediately agree to sign a controversial border treaty with Vietnam.

Hun Sen’s about-face from would-be monarchy dissolver to stout monarchy defender has raised concerns that the stiffened law is designed more to stifle political opponents than preserve the dignity of the monarch.

Paul Chambers, a regional analyst and lecturer at Thailand’s Naresuan University, said it is now evident the lese majeste law “is being used to intimidate and imprison members of the political opposition.”

“Rather than really protecting the king’s dignity, the implicit intent of these arrests is to merge anti-CPP activity with insulting the king, as if the CPP were the political party of the king,” he said via email.

Chambers said this is similar to how the lese majeste law is sometimes abused in Thailand, where politicians and officials have hurled anti-royal charges to undercut rivals and opponents.

“The only difference between the Cambodian and Thai case is that for Cambodia the lese majeste law was constructed by a prime minister for his own benefit,” Chambers said.

The anti-royal law’s amendment was first proposed by Interior Minister Sar Kheng in December, along with a series of other controversial laws.

When called for comment on the law’s recent use, Ministry of Interior spokesman Khieu Sopheak lambasted this reporter. “You are a pig from a European country,” he repeatedly shouted.

====

Sam Rainsy, then president of the Cambodia National Rescue Party, speaks to his supporters upon his arrival in Phnom Penh on 19, July 2014. Photo: AFP/Kimlong Meng/NurPhoto

Sam Rainsy speaks to his supporters upon his arrival in Phnom Penh on July 19, 2014. Photo: AFP/Kimlong Meng/NurPhoto

Former CNRP president Sam Rainsy said the law was passed to give the ruling CPP legitimacy as the defender of the monarchy because it has lost popular legitimacy in the eyes of the people.

“The regime needs to secure some kind of cheap legitimacy — such as the one derived from the CPP’s allegedly defending a tamed monarchy — at a time when the only real and indisputable legitimacy that is based on popular support is vanishing with the elimination of the opposition and the civil society,” he told Asia Times.

Rainsy, who has lived in self-imposed exile since 2015 to avoid a series of politically-tinged charges and convictions, penned an open letter to Sihamoni urging him not to support the upcoming election. In the letter, dated May 23, he wrote: “Everyone knows that the vote in question does not constitute a real election.”

Read More …

Posted by: | Posted on: May 25, 2018

News On The Upcoming Fake Election Of Cambodia And The Election Boycott

Op-Ed: The CEROC

Lee Morgenbesser, an expert on authoritarian regimes, said the elections would “absolutely not” be free and fair, even with the CNRP’s participation.

Janet and LP 6 “The minimum standard requires that all parties and candidates be subject to the same procedures for registering and appearing on the ballot; all campaign and compete on a level playing field; all have equal access to the media; voters be free to vote for their preferred candidates; and official results accurately reflect the votes that were cast,” he explained.

Cambodia has failed to satisfy each of these requirements – and few would be resolved even if the CNRP were revived.

===

The government has even abandoned symbolic gestures such as Phnom Penh’s “Freedom Park,” established in 2010 to satisfy the country’s Law on Peaceful Demonstrations. The park, which hosted mass protests following the disputed 2013 elections, is supposed to be a designated area for citizens to gather in protest. It was closed down after Hun Sen ordered it to be relocated to the outskirts of the city, around 4 kilometers away from the original park. The relocation seems to violate a clause in the law that requires the park be easily accessible to the public. Today, 10-foot high metal walls have cropped up around the park, blocking access entirely.

The closure of Freedom Park may make little difference, given that Hun Sen has expressed his willingness to kill 100-200 people to maintain stability, and Ministry of Interior spokesman Khieu Sopheak bragged that nobody “dares” to protest.

The forced exclusion of the CNRP has understandably grabbed headlines. But the restrictions on free speech, media, civil society, freedoms of association and assembly, and the possible absence of election observers indicate that even if the CNRP were miraculously resurrected, the Cambodian elections would still be a far cry from free and fair.

Read more the Diplomat…

===

If passed, the bill must be enacted into law within 180 days, although it is not yet clear when the House will vote on the legislation.

The Cambodia Democracy Act 2018 states that democracy has failed in Cambodia despite “decades of international attention and assistance,” and condemns the deteriorating situation for political rights, civil society and the free press.

The legislation’s co-sponsor, Alan Lowenthal, called the bill a “major step” towards holding Hun Sen and his associates accountable.

“I believe these sanctions will get the attention of the Cambodian government,” Lowenthal said in a statement, stressing that the US and world must act urgently. “I also believe that our action today will encourage other members of the international community to take similar actions and bring additional pressure to bear on Hun Sen.”

Cambodian officials identified as being involved in undermining democracy are already banned from traveling to the US following a December decree from the State Department.

There are now bills in both the US Senate and House that would impose asset freezes, although the Senate bill goes even further by requiring that the US oppose loans to Cambodia from international financial institutions. It also bans any negotiations on the more than US$500 million debt Cambodia owes America dating back to the 1970s.

Cambodian officials’ assets are difficult to track given that asset “declarations” sit in a closed envelope in the government’s Anti-Corruption Unit. Some high-ranking officials like Siphan are dual US-Cambodian citizens.

===

Rainsy also said Hun Sen “is holding his people hostage and blackmailing donor nations” by flaunting the negative effects sanctions would have on average Cambodians.

“I am calling on the Cambodian people to be prepared for some additional hardship in our current fight for a democratic and peaceful change,” he said. “As in any battle for a just cause, a short-term sacrifice may be required to secure a better future.”

While the US hasn’t threatened the garment industry specifically, officials have warned that further action is on the cards.

Sophal foresees more sanctions coming after the July elections, which he doesn’t expect the US to recognize as free, fair or legitimate. “It’s clear as day the US will reject the results of the election and I expect more sanctions as Cambodian democracy is not only undermined but completely gutted.”

Read more on Asia Times…

====

Voters and abstainers

Rather than a competition between the CPP and another party, the election is shaping up to be a competition between voters and abstainers. With the CPP all-but-guaranteed a win, it is voter turnout that counts. As Cambodian political analyst Meas Nee points out, the CPP’s concern is no longer winning the election, but maintaining legitimacy and “minimum recognition” from the international community.

Read More …

Posted by: | Posted on: May 17, 2018

ប្រើគំនិតធ្វើសង្គ្រាមប្រឆាំងរបបអំណាចផ្តាច់ការ

«ប្រើគំនិតធ្វើសង្គ្រាមប្រឆាំងរបបអំណាចផ្តាច់ការ»
និពន្ធដោយលោកបណ្ឌិត ហ្គាហ្វារ ពាងម៉េត
ថែ្ងទី១៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៨

  ត្រីធំត្របាក់ស៊ីត្រីតូចៗ

ត្រីធំត្របាក់ស៊ីត្រីតូចៗ                                             

  ត្រីតូចៗរួមគ្នាដេញត្របាក់ត្រីធំ

ត្រីតូចៗរួមគ្នាដេញត្របាក់ត្រីធំ

រូបភាពខាងលើនេះបង្ហាញព្រឹត្តិការណ៍ពីរបែប ៖ ព្រឹត្តិកាណ៍មួយបែបសំដែងអំពី «ភាពធម្មជាតិ» (ភាពមុនមានអារ្យធម៌ ) ពោលគឺវាជាធម្មជាតិសត្វលោកដែលតម្រូវឱ្យ ធ្វើអ្វីដែលអាចធ្វើបានដើម្បីរក្សាអាយុជីវិតនិងបំរើផលប្រយោជន៍របស់ខ្លួន ។ បើអាធំវាអាចស៊ីអាតូចបានគឺវាស៊ីហើយដើម្បីបំពេញក្រពះវា បើអាខ្លាំងវាអាចជាន់ អាខ្សោយបានគឺវាជាន់ហើយដើម្បីបំពេញសេចក្តីត្រូវការរបស់វា ។ ព្រឹត្តិការណ៍មួយបែបទៀតបង្ហាញអំពីលទ្ធផលនៃភាពដឹកនាំដ៏មានប្រសិទ្ធភាពរបស់ត្រី តូចៗ ពីរឬបី ដែលបំផុសបំផុលការស្រមើស្រមៃច្នៃប្រឌិត បញ្ចុះបញ្ចូលសត្វត្រីតូចៗទាំងឡាយដែលមានធម្មជាតិធ្វើតាម ឱ្យប្រមូលពូនផ្តុំពង្រាយតួបង្កើតជារូបភាពមួយ បញ្ចេញរូប រាងជាសត្វត្រីមានតួធំគួរ ល្មមអាចធ្វើឱ្យរំភើបស្ញប់ស្ញែងបាន ។ សត្វត្រីតូចៗទាំងនោះវាធ្វើ តាមការបំផុលនៃត្រីដឹកនាំពីរឬបីដែលចេះច្នៃប្រឌិត វាតម្រៀបតួ ហែលព្រមៗគ្នាបញ្ចេញកលល្បិចតាមអំពើបំផុល ដោយហាមាត់យ៉ាងធំហែលដេញត្របាក់ត្រីធំដែលហែលរត់ពី មុខស្លោភ្នែកគេចពីមាត់សត្វត្រីតូចៗហែលដេញតាមពីក្រោយ ។

កាលពីសតវត្សទី ១៧ មានទស្សនវិទូជាតិអង់គ្លេសឈ្មោះលោក ថូម៉ាស់ ហប់ស៍្យ Thomas Hobbes (១៥៨៨-១៦៧៩) ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាស្ថាបនិកទស្សនវិជ្ជាសម័យទំនើប ម្នាក់នៃលោកខាងលិច បានសរសេរសៀវភៅមួយក្នុងឆ្នាំ ១៦៥១ ឈ្មោះ «លីវ៉ៃយ៉ាថាន់» Leviathan ដែលមានគេបានយកទៅបង្រៀននៅក្នុងសកលវិទ្យាល័យអាមេរិកាំងរហូតដល់ សព្វថ្ងៃ ចែងអំពីជីវិតនៅក្នុងភាពធម្មជាតិថា ជាជីវិត «អាក្រក់អាក្រី, ព្រៃផ្សៃ និង ខ្លី» ឬ        «nasty, brutish and short» ។ រូបភាពទីមួយនេះបង្ហាញនូវទស្សនៈលោក ហប់ស្ស៍ ច្បាស់ល្អ ។ ខ្ញុំយករូបភាពទីពីរជាឧទាហរណ៍នៃការចាំបាច់ក្នុងការប្រើគំនិតនិងអនុវត្តិរបៀបគិត how we think ជាជាងយកព័ត៌មាននិងស្ថិតិដែលយើងប្រមូលបាន what we know ដែល កំណត់អនាគតរបស់យើង — រុងរឿង ល្អ មិនសូវល្អ ឬអាក្រក់ ។ ព្រះពុទ្ធបានប្រៀនប្រដៅជាង ២៥០០ ឆ្នាំមកហើយថា បុគ្គលមនុស្សជាអ្នកទទួលខុសត្រូវលើអ្វីៗដែលបានឬមិនបានធ្វើ។ បន្ទាប់ទៅនេះ ខ្ញុំសូមជូននូវក្របខ័ណ្ឌសាមញ្ញមួយស្តីអំពីគំនិតនិងរបៀបយើងគិត ។ ក្របខ័ណ្ឌនេះអាចជួយបំភ្លឺអំពីបុព្វហេតុនានាដែលបណ្តុះបណ្តាលយើងឱ្យក្លាយទៅជា បុគ្គលមនុស្សដូចសព្វថ្ងៃនេះ និងជួយពន្យល់អំពីហេតុនៃភាពសកម្ម ឬអកម្ម របស់យើង ។

គំនិតនិងរបៀបយើងគិតបានកើតចេញពី «សង្គមូបនីយកម្ម» ឬ socialization បកប្រែមកថា ដំណើរការជីវិតរបស់បុគ្គលមនុស្ស ដែលមានភ្នាក់ងារ «សង្គមូបនីយកម្ម» ឬ ភ្នាក់ងារសាប ព្រោះឥទ្ធិពលចំនួន ៧ ក្រុមបណ្តុះនូវគុណសម្បត្តិ ជំនឿ ការយល់ដឹង ព្រមទាំងឥរិយាបទ ឬអាកប្បកិរិយារបស់បុគ្គលមនុស្ស ។ គឺ «សង្គមូបនីយកម្ម » ឬដំណើរការជីវិតនេះហើយ ដែលផ្តល់ «វិញ្ញាណយល់ឃើញ» ឬ perception ហើយគឺវិញ្ញាណយល់ឃើញនេះឯងដែល ជម្រុញបុគ្គលមនុស្សឱ្យធ្វើ ឬមិនធ្វើសកម្មភាពអ្វីមួយ ។ យោងតាមក្របខ័ណ្ឌនេះ អ្នកអាច យល់បានអំពីមូលហេតុដែលនាំអ្នកឱ្យធ្វើឬមិនធ្វើ សកម្មភាពនយោបាយនៅពេលសព្វថ្ងៃ នេះ ។

ខ្ញុំសូមរាយជូននូវភ្នាក់ងារសាបព្រោះឥទ្ធិពលទាំង ៧ ក្រុម មាន ៖

១. គ្រួសារ (family) ដែល មានឥទ្ធិពលខ្លាំងបំផុតក្នុងការបត់បែនចិត្តគំនិតអ្នក

២. សាលារៀន (school) ដែលមានភារៈ បង្ហាត់បង្រៀនអ្នកឱ្យមានចំណេះចេះដឹង និងអប់រំអ្នកឱ្យចេះគិត ចេះពិចារណាស៊ីជំរៅ

៣. ភឿនក្លើតាំងពីក្មង (childhood peers) ដែលរត់លេងតាំងពីតូចជាមួយអ្នកនិងមិត្តភ័ក្តិ អ្នកនៅពេលបច្ចុប្បន្ន (ចាស់ទុំខ្មែរប្រដៅថា «នៅនឹងគោ គោនាំដេក នៅនឹង សេក សេកនាំ ហើរ» )

៤. ជំនឿសាសនា (religious beliefs) ជឿបុណ្យ ជឿបាប

៥. មុខរបរចិញ្ចឹមជីវិត(occupation) មុខរបរជាទាហានមានឥទ្ធិពលលើអ្នកមិនដូចជាមុខរបរជាមេដឹកនាំសាសនាទេ

៦. ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយនានា (mass media) កាសែត វិទ្យុទូរទស្សន៍របស់រដ្ឋនិងកាសែតវិទ្យុទូរទស្សន៍ឯកជនឯករាជបណ្តុះវិញ្ញាណ យល់ឃើញខុសពីគ្នា

៧. ព្រឹត្តិការណ៍ជាប្រភេទ (specific events) ដូចជាការពិសោធន៍ថ្ងៃ ១៧ មេសា និងរបបខ្មែរក្រហម ឬ ការពិសោធន៍ថ្ងៃទី ៧ មករា និងការឈ្លានពានប្រទេសកម្ពុជាដោយកងទ័ពយួនហាណូយ ។

ដើម្បីងាយចាំ ខ្ញុំសូមជូនអក្សរកាត់ថា FSPROMS (អានថា «អែហ្វ អែស ប៉្រុមស្ស៍ ») ដែលជា ភ្នាក់ងារបណ្តុះឥទ្ធិពល ។ ដើម្បីកសាងអនាគតដែលយើងចង់បាន យើងត្រូវបញ្ឈប់ «គំនិត និងទង្វើបន្តពូជ» ពោលគឺឈប់គិតនិងឈប់ធ្វើអ្វីដដែលៗដូចធ្លាប់បានគិតនិងបានធ្វើពីមុនមក ព្រោះការគិតនិងទង្វើបន្តពូជវាផ្តល់លទ្ធផលមិនខុសពីមុនទេ ។ យើងត្រូវបណ្តុះ «គំនិតនិងទង្វើបង្កផលិត» វិញ ពោលគឺធ្វើការស្រមើស្រមៃ imagination និងធ្វើការច្នៃប្រឌិត creativity/innovation បង្កើតអ្វីដែលគេមិនដែលធ្លាប់បានគិតដល់និងមិនដែលធ្លាប់បានឃើញ ដូចជារូបភាពត្រីតូចៗរួមគ្នាដេញត្របាក់ត្រីធំអញ្ចឹង ។ ក៏ប៉ុន្តែនៅជុំវិញបញ្ហានយោបាយខ្មែរ  របាំរាំវង់នយោបាយនៅតែបន្តវិលវល់នៅតែក្នុងរង្វង់ដដែល ហាក់ដូចជាទំព័រ «ភាពធម្ម ជាតិ» មិនព្រមបើកសោះ ។ ខ្ញុំបានជូនយោបល់អស់មួយរយៈយូរដែរហើយថា នៅក្នុងការ តតាំងប្រឆាំងនឹងរបបអំណាចផ្តាច់ការហ៊ុនសែន យើងត្រូវប្រើសង្គ្រាមគំនិតដោយរបៀបឆ្លាតនិងយ៉ាងមានៈ ៖ ត្រូវចុចឱ្យចំគន្លឹះ (របបអំណាចផ្តាច់ការវាអាចនៅរស់បានដរាបណា វានៅតែអាចសង្កត់សង្កិនពលរដ្ឋឱ្យគោរពប្រតិបត្តិកោតខ្លាចវា obey ឱ្យលន់តួផ្តួលទាំងកាយ ទាំងប្រាជ្ញាចុះចូលចាញ់វា submit – ឱ្យទទួលធ្វើសហប្រតិបត្តិការជាមួយវា cooperate គឺថា វារស់បានដោយដង្ហើមខ្យល់ OSC ចុះមេ្តចមិនបណ្តាច់ដង្ហើមខ្យល់ OSC នោះទៅ ?) ត្រូវចុចឱ្យចំពេលវេលា (ពេលវេលាណាក៏ល្អដែរជាពិសេសពេលវេលាឥឡូវនេះ ដែលផ្តល់ ឱកាសសន្ធឹកសន្ធាប់ ) ត្រូវឆក់ប្រើព្រឹត្តិការណ៍គឺហេតុឬដំណើរដែលប្រព្រឹត្តឡើងនៅចំពី មុខយើងជាស្រេចហើយ ឬរុញច្រានបង្កើតឱ្យមានព្រឹត្តិការណ៍ថ្មីៗនិងបង្កើតសកម្មភាព នានាឱ្យស្របតាមគំនិតច្នៃប្រឌិតផង ។ នៅពេលព្រឹត្តិការណ៍ សកម្មភាព កាលៈទសៈរត់ ត្របាញ់ចូលគ្នាសម្រុកទៅដល់ចំណុចកំពូលមួយ វានឹងធ្លាយចុះដូចថ្មរលាយខ្ពុរចេញពី ភ្នំភ្លើងដែលមិនអាចទប់បាន ។

ខ្ញុំបានសង្កេតឃើញដូចជាអស្ចារ្យដែរដែលមានទាំងបរទេសនិងទាំងសកម្មជនខ្មែរដែល រវល់ច្រើនក្នុងការផ្តល់តម្លៃសឹងតែទាំងអស់ទៅលើ procedural democracy ឬ «លិទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនីតិវិធី» ដែលមានការបោះឆ្នោតជាអាទិ៍។ អតីតខ្មែរក្រហមរត់ចូលយួន ហ៊ុនសែន បានបង្កើតច្បាប់រំលាយចោលគណៈបក្សសង្គ្រោះជាតិនិងរឹបអូសយកអាសនៈតំណាងរាស្ត្រទាំង ៥៥ ដែលពលរដ្ឋខ្មែរកន្លះនគរបានផ្តល់សន្លឹកឆ្នោតឱ្យគេ ។ ទាំងបរទេសទាំងខ្មែរចង់ឱ្យមានគណៈបក្សសង្គ្រោះជាតិចូលរួមបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជានៅពេលជាង ១០ អាទិត្យខាងមុខនេះ ។ ក៏ប៉ុន្តែនរណាក៏ដឹងដែរ ជាពិសេសគឺហ៊ុនសែននិងគណៈបក្សប្រជាជន ថាបើ អនុញ្ញាតឱ្យសង្គ្រោះជាតិនិងលោក សមរង្ស៊ី ចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតគឺដូចជាហុចឱកាសឱ្យរាស្ត្រខ្មែរអាចដកបនឃោរឃៅចេញពីបល្ល័ង្គអំណាច no can do! មេបនជនកាន់អំណាចផ្តាច់ការហ៊ុនសែន បានថ្លែងនៅក្នុងសុន្ទរកថាបញ្ជាក់ថា គណៈបក្សសង្គ្រោះជាតិដែលបាន«ស្លាប់ ដុត និងកប់ចោល» ទៅហើយ មិនដឹងជាចោល «ឆ្អឹង» នៅឯណាផងមិនអាចពង្រស់ឡើងវិញមកចូលប្រជែងនៅក្នុងការបោះឆ្នោតឡើយ ។ ដូចជាអាយ៉ៃឆ្លងឆ្លើយ អ្នករាយ ការណ៍ពិសេសអង្គការសហប្រជាជាតិបានថ្លែងរំឮករបបហ៊ុនសែនថា នេះជា «ឱកាសចុង ក្រោយបង្អស់» ដែលរបបហ៊ុនសែនត្រូវបង្វិលគន្លងផ្លូវ (នយោបាយ) ដូចមានសព្វថ្ងៃនេះឱ្យ ទៅកាន់ផ្លូវ «លិទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យពហុភាគី និងការបោះឆ្នោតពិតប្រាកដវិញ!» ។ រីឯខ្មែរប្រជាធិបតេយ្យវិញ គេនៅតែសង្ឃឹមលើរដ្ឋាភិបាលបរទេសដាក់ទណ្ឌកម្មទៅលើរបបកាន់អំណាចផ្តាច់ការ ហ៊ុនសែន ។ Ça alors!

Read More …

Posted by: | Posted on: May 16, 2018

Press Release for a Public Forum in Vancouver, British Columbia

Op-Ed: The CEROC

Press Release                                                 9:15 am

“The Crackdown of Democracy in Cambodia”         May 15, 2018

Press Release to Welcoming Sam Rainsy Coup detat in July 1997 by second Premier Hun Sen to depose first Premier Prince Norodom Rannaridh left Cambodia’s seat at the UNs vacant under the supervision of Credential Committee of the UNs. In that time, US was the core leader to lobby other nation-states to aid this seat postponement. With current setback of democracy, Cambodia shall be inevitably facing tensions with the international community especially the Cambodia’s legal seat at the UNs. The same political manoeuvring as the coup in 1997, before the arrival of election day in July is the dissolution of the largest opposition party Cambodia National Rescue Party (CNRP) by the Supreme Court which is a politically motivated. Many scholars and political observers including the director of human rights watch Brad Adam have viewed this dissolution as a cold-blood coup detat.

This May 14, the National Election Committee (NEC) of Cambodia closed its political party registration date and declared 4 parties to be correctly registered by allowing another 5 days to fulfilling other parties. Prime Minister Hun Sen predicted before the work of NEC that there will be at least 10 parties to join the election while the Ministry of Interior issued a listed political parties of over 41 parties by stating as “listing at the Ministry” without specifying on those parties have properly worked with due processes according to the laws such as the requirement of 4000 membership registration and the deposit of money over $4000 dollars with the Treasury Department etc. The political parties released by the NEC has no Cambodia National Rescue Party (CNRP) and the leadership of this party has issued a statement to “boycott” this upcoming July 29, 2018 election.

The contentious election face-up to between opposition CNRP and government-led party CPP has come amid a belief that, at least, over 5 million of Cambodian eligible voters will refrain themselves from going to the ballot-booth to peaceful protest the wrong doing and the denial of voters’ rights by Prime Minister Hun Sen leadership. This latest authoritarian decision-making of Prime Minister Hun Sen has significantly violated the existing national Constitution and the spirit of the Paris Peace Agreement signed in October 23, 1991 to guarantee multi-parties (plural) democracy, human rights, sustainable development, and the rule of law of Cambodia. Hun Sen and his entourages will be more ease than the gun-firing coup in 1997, but the pressures and the caution of losing political legitimacy is remained the same. Once again, the leadership of CNRP has come out in stronger unity after the party dissolution till today, while the condemnation of the international community including the United Nations have come out stronger and stronger. Many measures have been laid out and more pressures from the democratic countries are needed.

Canadian government led by Prime Minister Justin Trudeau should join in hand with the United Nations and the International Communities to pressure on authoritarian leadership of Prime Minister Hun Sen and to help bring back democracy to Cambodia. During this occasion of welcoming Mr. Sam Rainsy, former leader of CNRP and its co-founder, and current leader of Cambodia National Rescue Movement (CNRM) to visiting Vancouver in May 20, 2018 at 2:00 pm to 5:30 pm, we would like to invite media, federal and local politicians, and all democratic friends, to join us this rare public forum at Guildford Park Secondary School: 10707 146 Street, Surrey, BC

Further info: Sophoan Seng, 403-975-5415, info@khmeroversea.info

Press Release on Public Forum in Vancouver, BC in pdf

============

Op-Ed: Phnom Penh Post

Hun Sen left seatless at UN

THE decision to leave Cambodia’s seat at the United Nations indefinitely vacant marks the biggest blow to Hun Sen’s bid for international legitimacy since he seized power in July, according to diplomats and other political observers. While Prince Norodom Ranariddh also failed to secure the seat, the UN impasse effectively puts the screws on Hun Sen to compromise his tough stance against his exiled co-Prime Minister, analysts said.

It also fuels the growing international belief that national elections are the best way to resolve Cambodia’s political predicament- with the UN seat potentially remaining up-for-grabs if those elections are not seen to be at least somewhat free and fair. While the full diplomatic, aid and investment consequences of the UN decision are yet to become clear, several Phnom Penh diplomats and observers agreed that Hun Sen had suffered a “slap in the face” which could further destabilize Cambodian politics and economics. Following on the heels of the Association of Southeast Asian Nations (ASEAN) postponement of Cambodia’s admission to the regional grouping, the Second Prime Minister is now further isolated.

In a surprise move, the UN Credentials Committee – charged with assigning UN seats to delegations from member countries – decided Sept 19 to award Cambodia’s seat to neither of two rival delegations representing Ranariddh and the new Ung Huot-Hun Sen government.

Read More …