«នៅពេលមនុស្សល្អនៅស្ងាត់ស្ងៀម» ទី ២

«នៅពេលមនុស្សល្អនៅស្ងាត់ស្ងៀម» ទី ២Gaffar Peang-Meth A. 02
និពន្ធដោយលោកបណ្ឌិត ហ្គាហ្វារ ពាងម៉េត
http://kumnitkhmer.com/

ថ្ងៃទី១០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៨

freedom is not free 1លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យលើកតម្កើងប្រជាពលរដ្ឋជា «អធិបតី» ពោលគឺជាធំ ។ នៅក្នុងការគ្រប់ គ្រងនគរ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យប្រកាន់យកឆន្ទះប្រជាពលរដ្ឋជាកំពូលនៅក្នុងសេចក្តីសំរេច នយោបាយ ឬមាគ៌ានយោបាយរបស់ប្រទេស ។

ខ្ញុំបានរំឮកនៅក្នុងអត្ថបទខ្ញុំកាលពីមុននេះថា អង្គភាពភូមិសាស្ត្រក្រិកបុរាណឈ្មោះ Athens ជាប្រទេសទីមួយក្នុងលោកដែលបានឱបក្រសោបលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យតាំងតែពីក្នុងសតវត្សទី ៥ មុនគ្រឹស្ទសករាជមកម្លេះ ។ ពោលគឺពលរដ្ឋក្រិកបុរាណដែលបានប្រសូតទស្សនៈ «សេរីភាពរបស់បុគ្គលមនុស្ស» ដែលបានក្លាយទៅជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃអរិយធម៌ពិភពលោកខាង លិចហើយពាក្យក្រិកមានន័យថា «ប៉ូលីទីកូស» politikos ដែលខ្មែរយើងនិយមហៅថា ប៉ូលីទីក គឺសំដៅទៅលើការទំនាក់ទំនងរវាងពលរដ្ឋក្រិកនិងអង្គភាពភូមិសាស្ត្ររបស់គេ ។ រដ្ឋ Athens ឈរនៅលើមូលដ្ឋាននៃពលរដ្ឋដែលមានសេរីភាពនិងមានការយល់ដឹងសមល្មម ហើយដែលមើលឃើញថា ការចូលរួមនៅក្នុងកិច្ចការរដ្ឋគឺជាកិត្តិយសនិងជាភារៈកិច្ចរបស់ ពលរដ្ឋ ។

នៅក្នុងគំនិតបណ្តុះបណ្តាលលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យឱ្យបាននៅគង់វង្ស នៅទ្វីបអឺរ៉ុប លោក ហ្ចន ឡក់ John Locke (១៦៣២-១៧០៤) ទស្សនវិទូជាតិអង់គ្លេស និងលោក ហ្សារ៍លស៍ ដឺ ម៉ុងតេសគីយើ Charles de Montesquieu (១៦៨៩-១៧៥៥ ) យុត្តិវិទូបារាំង បានផ្តោតទៅលើគំនិតបែងចែកអំណាច ឬ separation of powers; ការត្រួតពិនិត្យនិង តុល្យភាពនៃអំណាច ឬ checks and balances; និងការគ្រប់គ្រងរដ្ឋាភិបាលដោយ ប្រជាពលរដ្ឋ ឬ popular control of government ។ រីឯនៅទ្វីបអាមេរិកវិញ បិតាស្ថាបនាសហរដ្ឋអាមេរិកដែលបានសិក្សាយល់ដឹងអំពីគំនិតរបស់ទស្សវិទូអង់គ្លេសនិង យុត្តិវិទូបារាំង ក៏បានខិតខំប្រឹងប្រែងដោយឥតសំចៃកម្លាំងកាយនិងកម្លាំងប្រាជ្ញាក្នុងការបង្កើតរដ្ឋធម្មនុញ្ញមួយដើម្បីគ្រប់គ្រងប្រទេស ហើយបានដាក់ចេញនូវប្រព័ន្ធនយោបាយមួយក្នុងឆ្នាំ ១៧៨៧នៅទីក្រុងហ្វីឡាដែលហ្វីយ៉ា ដែលនៅគង់វង្សជាប់លាប់រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្នកាលនេះ ដោយបានបញ្ចូលទៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញអាមេរិកាំងឆ្នាំ ១៧៨៩ នូវមូលដ្ឋានគោលការណ៍ គ្រឹះមាន ៖ «រដ្ឋាភិបាលមានកម្រិត» ឬ limited government; «ការបែងចែកអំណាច» ឬ separation of powers; «ការត្រួតពិនិត្យនិងតុល្យភាពនៃអំណាច» ឬ checks and balances; និង «ប្រព័ន្ធសហព័ន្ធ» ឬ្ federalism បែងចែកអំណាចសហពន្ធពី អំណាចខេត្ត ។ អ្វីដែល បិតាស្ថាបនាសហរដ្ឋអាមេរិកខ្លាចហើយចង់ជៀសវាងណាស់គឺរបបជិះជាន់និងឃោរឃៅ ដែលគេឱ្យឈ្មោះថា tyranny ហើយនិងអ្វីដែលគេបានឱ្យឈ្មោះថាជា «elective despotism» ឬ របបជិះជាន់តាមរយះបោះឆ្នោតជ្រើសរើស ។ លោក ហ្ចេមស៍ ម៉ាឌីសុន James Madison (១៧៥១-១៨៣៦) ដែលបានជាប់ឆ្នោតជាប្រធានាធិបតីអាមេរិកាំងទី ៤ ក្នុងឆ្នាំ ១៧៨៩ លោក អាឡិចហ្សាន់ឌ័រ ហាម៉ិលតុន Alexander Hamilton (១៧៥៧-១៨០៤) ដែលបានធ្វើ ជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុក្នុងឆ្នាំ ១៧៨៩ ហើយនិង លោក ហ្ចន ហ្ចេយ៍ John Jay (១៧៤៥-១៨២៩) ដែលបានធ្វើជាមន្ត្រីយុត្តិធម៌ទីមួយនៃតុលាការកំពូលអាមេរិកាំងនៅឆ្នាំ ១៧៨៩ ជាបិតារដ្ឋធម្មនុញ្ញសហរដ្ឋអាមេរិក ។ លោក James Madison បានផ្តល់អត្ថន័យ ដល់ពាក្យ tyranny ដូចតទៅនេះ ៖ tyranny គឺ «ការប្រមូលផ្តុំអំណាច (គ្រប់គ្រង)ទាំងអស់ ទាំងអំណាចនីតិបញ្ញត្តិ អំណាចប្រតិបត្តិ និងអំណាចតុលាការឱ្យនៅក្នុងកណ្តាប់ដៃបុគ្គល មនុស្ស ទោះបីតែមួយនាក់ ឬបី-បួន-ប្រាំនាក់ ឬច្រើននាក់ ហើយទោះបីជាក្នុងបុព្វហេតុ តំណពូជ hereditary – តែងតាំងខ្លួនឯង self-appointed – ឬដោយវិធីជ្រើសរើស  elective» ។

បិតាស្ថាបនាសហរដ្ឋអាមេរិកភ័យខ្លាចថាការផ្តុំអំណាចនឹងអាចជាន់ឈ្លីសិទ្ធិមនុស្សនិងកម្មសិទ្ធទ្រព្យសម្បតិ្តរបស់ពលរដ្ឋ ។ គេជឿថា បុគ្គលណាដែលកាន់ក្តោបអំណាចតែងតែ លំអៀងយកអំណាចនោះទៅប្រើនៅគ្រប់ទីកន្លែងផ្សេងៗតាមតែខ្លួនអាចធ្វើទៅបាន ។ ជំនឿនេះបានជម្រុញគេឱ្យបង្កើតជា «រដ្ឋាភិបាលមានកម្រិត» ឬ limited government ដោយគេបែងចែកអំណាចជាបី ៖ គឺនីតិបញ្ញត្តិ ប្រតិបត្តិ និង តុលាការ ហើយគេបង្កើត ប្រព័ន្ធ «បែងចែកអំណាច» មិនឱ្យអំណាចណាមួយអាចវាតទីឈ្លានពានទៅលើអំណាច ឯណាទៀតដែរ ពោលយ៉ាងខ្លី គឺការចែកតួនាទីនិងភារៈកិច្ចផ្សេងៗដោយសភាបង្កើតច្បាប់ រដ្ឋាភិបាលអនុវត្តច្បាប់ តុលាការធ្វើ សេចក្តីសំរេចអំពីច្បាប់ ឬកាត់សេចក្តីការរំលោភលើច្បាប់ ។ តែនេះមិនមែនបានសេចក្តីថា មានឪខ្លាត្រីកាន់អំណាចមួយៗនោះទេ ។ គេបានបង្កើតប្រព័ន្ធ checks and balances ឬ «ការត្រួតពិនិត្យនិងតុល្យភាពនៃអំណាច» មិនឱ្យមានឪខ្លាត្រីជិះសេះលែងដៃឡើយ ពោលគឺអំណាចនិមួយៗមានភារៈត្រួតពិនិត្យអំណាចផ្សេងទៀត គឺថា សភាបង្កើតច្បាប់ ក៏ប៉ុន្តែអំណាចប្រតិបត្តិអាចជំទាស់ ហើយសភាអាចប្រមូលសម្លេងពីរភាគបីទាត់ចោល ទំនាស់របស់អំណាចប្រតិបត្តិ ។ ម៉្យាងវិញទៀត អំណាចប្រតិបត្តិអាចតែងតាំងមន្ត្រីតូច ធំហើយអាចស៊ីញ៉េសន្ធិសញ្ញាក៏ប៉ុន្តែព្រឹទ្ធសភាត្រូវឱ្យឬមិនឱ្យសច្ចានុមតិ ។ អំណាច តុលាការត្រូវពិនិត្យមើលថា តើសេចក្តីសំរេចរបស់សភានិងកិច្ចអនុវត្តរបស់អំណាចប្រតិបត្តិ វាត្រឹមត្រូវស្របតាមច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលជាច្បាប់កំពូលរបស់ប្រទេសជាតិដែរឬទេ ។ ម៉្យាងវិញទៀត ចៅក្រមសហព័ន្ធសហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានតែងតាំងដោយអំណាចប្រតិបត្តិ និងទទួលការយល់ព្រមពីសភាជាតិដែលមានអំណាចលើកម្លាំងធុងប្រាក់ ។ សមាជិកនៃ សភាជាអ្នកតំណាងនិងជាអ្នកទទួលឆ្នោតជ្រើសរើសដោយប្រជាពលរដ្ឋ ។ នៅទីបញ្ចប់ គឺរូបអ្នកនិងរូបខ្ញុំដែលជាប្រជាពលរដ្ឋ ។

នៅក្នុង Federalist Paper ឬ «សន្លឹកឯកសារសហព័ន្ធ» លេខ ៥១ លោក James Madison បានសរសេរថា៖ «ការការពារមួយយ៉ាងធំបំផុតកុំឱ្យមានការប្រមូលផ្តុំអំណាចបន្តិចម្តងៗ គឺត្រូវផ្តល់មធ្យោបាយដែលចាំបាច់តាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ . . . ដើម្បីទប់ទល់នឹងការឈ្លានពាន អំណាច . . . មហិច្ឆិតាមួយត្រូវទប់ទល់នឹងមហិច្ឆិតាមួយទៀត . . . បើមនុស្សលោកជាទេវតា មិនចាំបាច់មានរដ្ឋាភិបាលគ្រប់គ្រងទេ ហើយបើទេវតាជាអ្នកគ្រប់គ្រងមនុស្ស ក៏មិនចាំបាច់ មានការត្រួតពិនិត្យរដ្ឋាភិបាលពីក្នុងឬពីក្រៅដែរ ។ ដោយហេតុថា យើងត្រូវបង្កើតរដ្ឋាភិបាល មួយដែលមានបុគ្គលមនុស្សគ្រប់គ្រងលើបុគ្គលមនុស្ស . . . ការពឹងផ្អែងទៅលើប្រជាពលរដ្ឋ ជាការត្រួតពិនិត្យលេខមួយដោយឥតសង្ស័យទៅលើរដ្ឋាភិបាល ហើយការពិសោធន៍ក៏បាន បង្រៀនមនុស្សលោកដែរអំពីការចាំបាច់ឱ្យមានជំនួយដ៏ប្រយត្ន័ប្រយែងផងទាំងឡាយ»

Continue reading “«នៅពេលមនុស្សល្អនៅស្ងាត់ស្ងៀម» ទី ២”

Spread the love
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

NO LIBERAL GOVERNMENT AS LONG AS HUN SEN LIVES

NO LIBERAL GOVERNMENT AS LONG AS HUN SEN LIVES

October 4, 2016
By Gaffar Peang-Meth, Ph.D.
                                                    

Hun Sen 4Am I witnessing an encore of Khmers resuming political circle dancing, the Ramvong, moving hands and feet, going around and around in a circle, setting aside their recent posture of traditional Chul Trei Krem, or Siamese (Beta) fish fighting game described in my last article?  

Premier Hun Sen warned against CNRP demonstrations. He stepped up intimidation, draconian judicial ruling, arrests. Nineteen 19 opposition figures, several rights workers and women activists are in jail; starting Aug. 31, masked armed soldiers cruised the area around the CNRP headquarters, navy boats with machineguns docked in the Bassac River, and helicopters hovered above.  

Politically, he tossed aside the Sep. 12 bipartisan H. Res. 728 resolution of the U.S. House of Representatives that condemns political repressions and rights abuses by his government, and calls for free and fair elections in Cambodia. Regarding the Sep. 13 Geneva statement by 39 governments urging him to respect human rights, “including the freedoms of expression, association and assembly,” Hun Sen told his Ambassador to the UN to respond bluntly: “[W]e do not welcome interference in our political situation.”

On the other hand, CNRP Sam Rainsy spoke via Skype from Paris on Sep. 12, asking Khmer youth activists gathering at the CNRP headquarters in Phnom Penh if they were ready to join mass demonstrations of 2013-2014 types. The youth gave him a resounding response “Yes!” Although holed up in the building for more than four months since May to avoid arrest, CNRP Kem Sokha’s speech left no room for misunderstanding: “We cannot lie down, let them tie our hands and legs, close our nose and mouth until we die. Even animals would fight!”

The scene was that of agitated Beta fighting fishes that turned bright and dashing colors, flared their gills, showed their long fins, twisted their bodies, tightened their abdomen, each ready to rip out the other’s gills in a fight? Khmer political opponents huffed and puffed to show their respective real or perceived power. The stage was set for Chul Trei Krem. 

And Prime Minister Hun Sen upped the ante. He declared in a speech on Sep. 19 that he was set to unleash armed military violence to “eliminate” those joining mass demonstrations: “Let me challenge all of you to come out and demonstrate now, the sooner the better.” He advised CNRP figures to return to the National Assembly, “the only place to talk,” and added, “I would be a dog if I were to negotiate” with the CNRP (on dropping court cases against Kem Sokha and political prisoners). Recall that Hun Sen swore earlier that he would cut off his own hand if he were to use it to sign a new pardon for Sam Rainsy to return to Cambodia. On Sep. 26, Rainsy told BBC-TV he is considering returning, amnesty from arrest notwithstanding. Hun Sen welcomed him to jail. 

Continue reading “NO LIBERAL GOVERNMENT AS LONG AS HUN SEN LIVES”

Spread the love
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Supreme Law Contradictions

Supreme Law Contradictions

Op-Ed: Dr. Gaffar Peang-Meth

Gaffar Peang-Meth A. 02Last month, I engaged in an extensive interview by email, responding to questions from Russian journalist Stephan Jarinsky. The convergence of developing responses to those questions and the recent death of a longtime friend with whom I collaborated when fighting Vietnamese occupation of Cambodia in the 1980s caused me to be particularly reflective.

One question that I found intriguing was Mr. Jarinsky’s inquiry about how to describe modern day Cambodia’s regime. I chose Cambodia’s Constitution, adopted in Phnom Penh in 1993, as a point of discussion. The contrast between the promises described in the governing document and the execution of governmental functions by an autocratic and unaccountable regime could not be more stark. I spent more than a decade of my life trying to install a democratic regime in Cambodia. Countless friends and brave combatants were lost in that struggle. What we “won” was a government based on a Constitution that was the foundation for hope.

Article 1 says, “Cambodia is a Kingdom with a King who shall rule according to the Constitution and to the principles of liberal democracy and pluralism.” Article 8 makes the King “a symbol of unity and eternity of the nation”; the “guarantor of national independence, sovereignty, and territorial integrity,” “the protector of rights and freedoms of all citizens and the guarantor of international treaties”; and Article 9 assigns the King the “august role of arbitrator to ensure the faithful execution of public powers.” Today the King is a virtual prisoner in the royal palace compound, reminded ominously by the regime in power that his security cannot be guaranteed if he ventures into his country.

https://www.youtube.com/watch?v=kDgTSfzlTe4&feature=youtu.be

Article 31 states, “The Kingdom of Cambodia shall recognize and respect human rights as stipulated in the United Nations Charter, the Universal Declaration of Human Rights, the covenants and conventions related to human rights, women’s and children’s rights.” Article 32 states: “Every Khmer citizen shall have the right to life, personal freedom and security”; Article 38, “The law guarantees there shall be no physical abuse against any individual. The law shall protect life, honor, and dignity of the citizens . . .” These rights are not enforced. Thousands have been forcibly evicted from their lands so that the property may be sold or leased to foreign entities that have paid officials for the privilege. Citizens have been beaten and jailed for civil protests, have had their ballots negated.  Neither the security of person or property is assured.

https://www.youtube.com/watch?v=92n7voCySPc&feature=youtu.be

https://www.youtube.com/watch?v=dMlxMiT1lgY

An old friend of mine wrote four decades ago about a false choice between the killing fields of Pol Pot and the new killing fields that were created by Vietnamese invading troops that installed the current regime and by the corrupt regime that has endured. My friend referred to that false choice as being caught between the plague and cholera.

https://www.youtube.com/watch?v=0HH8hABiqHI&feature=youtu.be

Article 150 says, “This Constitution shall be the Supreme law of the Kingdom of Cambodia.” Perhaps one day it shall be.  But today it is not.

Gaffar Peang-Meth, Ph.D., is retired from the University of Guam where he taught political science for 13 years. He can be contacted at peangmeth@gmail.com.

Spread the love
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Chuon Nath’s vision of the Khmers

Chuon Nath’s vision of the Khmers
Gaffar Peang-Meth 9:57 p.m. ChST February 18, 2016
635908299776348132-peang-meth.jpeg

Peang-Meth(Photo: PDN file)

CONNECTTWEETLINKEDINCOMMENTEMAILMORE

Watching the snow piles that line streets and parking lots here, refusing to melt in the cold winter sunshine, my thoughts wander to Ypao Beach where more than a decade ago I swam, watching the coconut leaves dancing against the backdrop of a blue sky, and to decades earlier when I sat on the floor with my father to hear the Buddhist sermon broadcast on state radio.

Now in my seventies, I still hear the Buddhist preaching, “There has to be evil so that good can prove its purity above it.”

In this world of blame and denial, I am more than ever attracted to the words of French Renaissance statesman Michel de Montaigne: “There is no man so good that if he placed all his actions and thought under the scrutiny of the laws, he would not deserve hanging ten times in his life.” And to the words of one of my favorite American presidents, Theodore Roosevelt: “There is not one among us in whom a devil does not dwell; at some time, on some point, that devil masters each of us. … It is not having been in the Dark House, but having left it, that counts.” Roosevelt counseled, “Do what you can, with what you have, where you are.”

————–

PACIFIC DAILY NEWS

Be thoughtful and imaginative

The son of Khmer farmers in Kampong Speu, Chuon Nath grew up to become a Buddhist monk, an author, a composer, a poet and the head of a Khmer Buddhist reformist movement, the Dhammayuttika Nikaya, a model of Buddhism that relies on reason and intellectual conception as valid bases for action and belief. This “rationalist-scholastic model” influenced young Khmer monks in the early 20th century during France’s colonial rule in Cambodia.

Revered as “probably the most famous and most knowledgeable monk Cambodia had ever had,” Chuon Nath became an ardent protector of the Khmer identity, culture and history, and a conservator of the Khmer language. In 1948, at age 65, he was elevated to be the kingdom’s supreme patriarch of the Maha Nikaya with the title Samdech Preah Moha Sumetheathippadei (“wise lord”) Chota’nhea’nor Chuon Nath, a de facto leader of Khmer Buddhism.

A “master of Khmer literature,” Chuon Nath’s innovations included printed sacred texts (replacing hand-inscribed palm-leaf writings), the translation of Buddhist Pali canon into the Khmer language, the introduction of Khmer Buddhist monks to higher learning in Pali and Sanskrit studies, the modernization of Buddhist teaching methods. In 1915 (at age 32) Chuon Nath became a member of the committee by the Kingdom’s royal order to compile a Khmer dictionary.

Spread the love
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •