The ‘Respectable’ Faces that Help Cambodia’s Elite Loot the Country

Posted by: | Posted on: June 7, 2020

Source: RFA in English , RFA in Khmer, By Jack Davies

For 30 years international donors have poured money into Cambodia, and for 30 years international moneymen have helped siphon it out.

In August 1990, one year before he took up his role as U.S. ambassador to Cambodia, Charles Twining wrote that “the Phnom Penh regime is … acquiring a significant reputation for corruption.” Three decades later the country has the same prime minister, Hun Sen, and his government the same reputation for graft. Another constant for the last 30 years has been the apparent willingness of outwardly respectable banks, realtors and consultants to help politically connected Cambodians expatriate their country’s riches.

In recent months, an investigative series by Radio Free Asia examining the overseas real estate holdings of Cambodia’s ruling elite has turned up properties worth $30 million. Upcoming stories will reveal further properties, worth in excess of $100 million.

That figure is just a drop in the ocean of wealth that leaks out of the country illicitly each year. In 2016 alone, at least $1.8 billion was laundered out of Cambodia, according to an analysis by U.S. think tank Global Financial Integrity.


Hun Sen money laundering
Money laundering in Cambodia often takes the form of elites, including relatives of strongman Hun Sen, hiding money of unknown provenance in overseas banks or real estate, an RFA investigation has shown.

Cambodia is not alone. Global Financial Integrity estimates that economies around the world haemorrhaged more than $800 billion just in 2017. The global financial system is hardwired to facilitate the movement of capital across international borders as seamlessly as possible, and for as long as it’s been that way there have been well-dressed criminals taking advantage of it.


From Phnom Penh to Panama City

Few names symbolised the symbiosis of political power and commercial clout in 1990s Phnom Penh quite like Teng Boonma. When in 1997 Hun Sen orchestrated a bloody coup against his royalist coalition partners, Boonma admitted – but later denied – that he had stumped up more than $1 million to bankroll the bloodshed. Many observers viewed the cash as payback to a regime that had protected his lucrative businesses that skirted both sides of the law. He was a major importer and exporter of consumer goods and, according to the U.S. State Department, narcotics – a charge he repeatedly denied.

Having spent much of his life in Thailand, like many of Cambodia’s early tycoons he began cutting informal deals with the country’s government in the 1980s, before the economy had officially opened.


Teng Bunma
Once Cambodia’s wealthiest tycoon, Teng Boonma, is pictured at a Cambodia trade fair in this April 9, 1995 file photo, in Takhmau town, south of Phnom Penh. The tycoon reportedly helped to bankroll a bloody 1997 coup d’etat that ousted Hun Sen’s co-premier.

It was an open secret at the time that commercial success in Cambodia was only possible with political patronage, which came at a price. A 1994 internal memo from international cigarette manufacturer British American Tobacco stressed the “importance of Government, Provincial official contacts” for doing business in Cambodia, but cautioned, “it’s clearly somewhat of a ‘Pay your money, take your choice’ situation, as to who today of ‘influence’ will be in the same position tomorrow.”

What was true in 1994 was truer still five years earlier, but corporate records obtained by RFA show that did not deter lawyers in Hong Kong – then a British colony – from helping Boonma register and administer a string of Panamanian companies in 1989 to manage his commercial affairs. Meanwhile in Panama, Boonma shared a corporate lawyer with Osama bin Laden’s half-brother.


Passports to freedom

A decade later in 1999, Boonma found himself in trouble with authorities in Hong Kong, where many of his businesses were headquartered, when prosecutors charged him with making false statements to immigration officials. Somewhat ironically, they were forced to drop the charges when the tycoon claimed immunity on the grounds he held a Cambodian diplomatic passport.

Cambodia’s then-foreign minister Hor Namhong told a parliamentary committee the following year that only 10 percent of Cambodia’s 4,000 diplomatic passport holders were genuine diplomats. The remainder had been given their passports as political favors. Most used them simply to avoid the onerous visa requirements ordinary Cambodians were frequently subject to, but a less scrupulous minority put them to work as real life get-out-of-jail-free cards.


A Cambodian diplomatic passport.
A Cambodian diplomatic passport.

Twenty years later, Cambodian diplomatic passports have lost much of their usefulness and the trend has been reversed. Today, the must-have travel document for Phnom Penh’s well-heeled residents is a second passport – preferably one that grants the bearer visa-free access to the European Union.

Over the last quarter of a century what is euphemistically referred to as ‘global citizenship’, the controversial practice of countries granting passports to wealthy foreigners in return for investments in the local economy, has grown to be a $25 billion-a-year industry.

In 2018, one of the industry’s pioneers, Swiss consultancy Henley & Partners, held a seminar in Phnom Penh’s $230-a-night Sofitel Hotel. Following an opening address by a representative of the Cambodian Ministry of Commerce, Henley & Partners evangelized to a room full of wealthy Khmer and their business agents on the perks of purchasing passports from six Caribbean nations, two small countries in Eastern Europe and a pair of island states in the Mediterranean.

According to Henley & Partners public relations director Paddy Blewer, there are two principal reasons why a wealthy individual from a country such as Cambodia might want a second passport. The first is to shake free of the same visa restrictions that users of Cambodian diplomatic passports were trying to evade 20 years ago. “The vast majority of investors in citizenship-by-investment and residence-by-investment programs are not [interested in] emigration,” Blewer said in an interview. “It’s the, ‘I want to be able to go wherever I want to go, whenever I go, and I want to take my family with me.’”


henley-partners
Screen capture of the Henley & Partners’ website.

He noted that for most people able to afford these programs, “your wealth portfolio is almost certainly, if not nationally, then regionally based … so you don’t leave [home]. You only leave if you’re forced to leave.”

For some, a second passport acts as “an insurance product,” Blewer said. “If you come from a part of the world where there is constant volatility, either politically, environmentally or financially, you might want to [be able to] get out quickly.”

This would appear to be the motivation for many of Cambodia’s ‘global citizens’. When a Reuters investigation revealed last October that eight politically connected Cambodians had acquired Cypriot passports by investment, a government source in Phnom Penh told the news agency, “Everyone is making an escape plan.”

The government of Cyprus has since announced its intention to revoke the eight Cambodians’ passports. Blewer insisted the firm had nothing to do with the individuals in the Reuters story. He stressed that while Henley & Partners has helped wealthy Cambodians acquire second citizenships, none were what is known as ‘politically exposed persons’, or PEPs.

PEP is a designation used by law enforcement and corporate compliance professionals to identify individuals who either hold high public office or are close relatives of people who do. In most jurisdictions, professionals and individuals offering financial services are obliged to conduct enhanced due diligence before handling transactions with PEPs.

While Henley & Partners conducts due diligence on all its clients as a matter of course, not all citizenship brokers are so discerning about whose money they take, according to Blewer, who said the industry is currently under-regulated.

“There is no regulation that says you’ve got to check who you’re working with. We could, as a number of our competitors do, just take anyone’s money,” Blewer said. “Because there is a lack of global regulation, or even national regulation, the primary due diligence responsibility in citizenship and residence-by-investment is held by the sovereign state that runs the program.”


Banking on the ‘Khmer Riche’

Cambodian national police commissioner Neth Savoeun and his wife, Hun Sen’s niece Hun Kimleng, both featured prominently in the Reuters expose. RFA subsequently revealed that Kimleng bought €2.5 million in Cypriot real estate at the start of this year.

Ten years earlier, the day after her husband’s 50th birthday, Kimleng bought a £1.95 million ($2.4 million) apartment on the fifth most expensive street in the United Kingdom, in the tony London borough of Kensington. Deeds lodged with the UK Land Registry record that the purchase was financed by a mortgage from Singapore’s United Overseas Bank.


henley-partners
Property title for Hun Kimleng’s London apartment.

The bank did not respond to repeated requests for comment on how a sizeable loan to the wife of the most senior policeman in a noted kleptocracy cleared due diligence. In 2017 the Monetary Authority of Singapore fined UOB close to half a million dollars over its failure to comply with anti-money laundering regulations.


Put on notice

Cambodia itself is under growing international pressure to clean up its act on money laundering. In May, the European Union’s executive branch listed Cambodia alongside 19 other countries as deficient in tackling the problem. The listing placed Cambodia alongside such notorious offshore havens as the Bahamas, and Teng Boonma’s favourite jurisdiction, Panama, as well as failed states such as Yemen and Syria.


fatf cambodia
Screen capture of FATF website showing a follow-up report on Cambodia’s assessment of anti-money laundering and counter-terrorist financing measures

The National Assembly passed two bills on June 4 to strengthen Cambodia’s legislation on countering money laundering and financing related to the proliferation of weapons of mass destruction. The bills were drafted without consultation with civil society groups and had not been made public before lawmakers voted on them. According to the government, the legislation allows for prison terms of up to 20 years and fines of up to $50,000, and provides for more stringent measures on freezing and confiscating assets and requires more background checks on bank customers.

Cambodia was already on notice from the Paris-based Financial Action Task Force (FATF), which placed the kingdom on its money laundering “grey list” in February 2019. Cambodia needs to adopt the new legislation quickly to meet the requirements of the FATF’s action plan.

Among several factors behind the listing, the FATF pointed to a lack of oversight in Cambodia’s booming real estate and gaming sectors as a crucial failing. Cambodian officials conceded last year that the country’s seemingly unstoppable property boom was fueled by money laundering.

But when the political class is so frequently the beneficiary, it seems unlikely serious action will be taken any time soon.


Sovannarith Keo contributed to this report.




Web page produced by: Minh-Ha Le
————-
Graphic illustrations: Vince Meadows, Rebel Pepper
————-
Editing: H. Leo Kim, Mat Pennington
————-
Photographs: AP
————-
Produced by Radio Free Asia

មុខមាត់បុគ្គលដែលជួយអ្នកមានអំណាចខ្មែរឲ្យលួចលុយជាតិ


ដោយ ហ្សាក់ ដេវី


អស់រយៈពេល៣០ឆ្នាំមកហើយ ដែលម្ចាស់ជំនួយអន្តរជាតិបានផ្តល់ជំនួយដល់ប្រទេសកម្ពុជា។ អស់រយៈពេល៣០ឆ្នាំមកហើយដូចគ្នា ដែលមេឈ្មួញអន្តរជាតិ បានឃុបឃិតគ្នាជួយបង្វិលលុយខុសច្បាប់ចេញពីប្រទេសកម្ពុជា ឲ្យអ្នកមានអំណាចខ្មែរយកទៅលាក់ទុកនៅក្រៅប្រទេសវិញ។

នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩០ មួយឆ្នាំមុនពេលលោកចូលកាន់តំណែងជាឯកអគ្គរដ្ឋទូតសហរដ្ឋអាមេរិកប្រចាំប្រទេសកម្ពុជា លោក ឆាលស៍ ត្វាយនីង (Charles Twining) បានសរសេររៀបរាប់ថា «របបក្រុងភ្នំពេញកំពុងកសាងកេរ្តិ៍ឈ្មោះអាស្រូវខាងប្រព្រឹត្តិអំពើពុករលួយគួរឲ្យកត់សម្គាល់»។ បីទសវត្សរ៍ក្រោយមកទៀត ប្រទេសនេះ នៅតែមាននាយករដ្ឋមន្ត្រីជាមនុស្សដដែល គឺលោក ហ៊ុន សែន។ រដ្ឋាភិបាលរបស់លោក ក៏នៅតែមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះអាស្រូវខាងប្រព្រឹត្តិអំពើពុករលួយដដែល។ អ្វីដែលជារឿងមិនប្រែប្រួលមួយទៀតនោះ គឺក្នុងរយៈពេល ៣០ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ទំនងដូចជាមានចេតនាពីក្នុងចំណោមស្ថាប័នធនាគារ ក្រុមអ្នករកស៊ីខាងអចលនទ្រព្យ និងអ្នកពិគ្រោះយោបល់នៅក្រៅប្រទេស ជួយបុគ្គលកម្ពុជាដែលមានទំនាក់ទំនងស្អិតល្មួតផ្នែកនយោបាយ អាចឲ្យពួកគេយកទ្រព្យសម្បត្តិ និងលុយ ទៅលាក់ទុកនៅក្រៅប្រទេសបានយ៉ាងមានសុវត្ថិភាព។

នារយៈពេលប៉ុន្មានខែថ្មីៗនេះ របាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតរបស់អាស៊ីសេរី ដែលពិនិត្យមើលលើការកាន់កាប់អចលនទ្រព្យនៅឯក្រៅប្រទេស របស់ពួកអ្នកមានអំណាចនៅកម្ពុជា បានរកឃើញទ្រព្យសម្បត្តិលាក់ទុកនៅក្រៅប្រទេសរបស់ពួកគេ ក្នុងតម្លៃសរុប ៣០លានដុល្លារ។ របាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតរបស់អាស៊ីសេរីនាពេលខាងមុខ នឹងលាតត្រដាងថា ទ្រព្យសម្បត្តិ នៅក្រៅប្រទេសរបស់ពួកអ្នកមានអំណាចខ្មែរ អាចមានតម្លៃលើសពី ១០០លានដុល្លារទៅទៀត។

តួលេខទាំងនេះ ប្រៀបបាននឹងម្ចុលក្នុងមហាសាគរ ដ្បិតវាគ្រាន់តែជាចំណែកតូចមួយនៃទ្រព្យសម្បត្តិមហាសាលរបស់ពួកអ្នកមានអំណាចខ្មែរ ដែលពួកគេបានយកទៅលាក់ទុកដោយខុសច្បាប់ក្នុងមួយឆ្នាំៗ។ បើយោងតាមការវិភាគរបស់ស្ថាប័នស្រាវជ្រាវមួយឈ្មោះ សុចរិតភាពហិរញ្ញវត្ថុសាកល (Global Financial Integrity) ដែលមានមូលដ្ឋាននៅសហរដ្ឋអាមេរិក គ្រាន់តែក្នុងឆ្នាំ២០១៦តែមួយឆ្នាំ យ៉ាងហោចណាស់ ទឹកប្រាក់ចំនួន ១,៨ពាន់លានដុល្លារ ត្រូវបានគេសម្អាតចេញពីប្រទេសកម្ពុជា។


Hun Sen money laundering
អំពើលាងលុយកខ្វក់នៅកម្ពុជាជារឿយៗ កើតឡើងក្រោមរូបភាពដែលពួកអ្នកមានអំណាចខ្មែរ រួមទាំងសាច់ញាតិរបស់បុរសខ្លាំង លោក ហ៊ុន សែន យកលុយខុសច្បាប់របស់ពួកគេពីក្នុងស្រុក ទៅលាក់ទុកនៅធនាគារក្រៅប្រទេស ឬវិនិយោគជាការទិញអចលនទ្រព្យ ដូចដែលសេចក្តីរាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតអាស៊ីសេរីបានលាតត្រដាង។

រឿងរ៉ាវអស់ទាំងនេះ មិនមែនកើតមានឡើងតែនៅប្រទេសកម្ពុជានោះទេ។ ស្ថាប័នស្រាវជ្រាវសុចរិតភាពហិរញ្ញវត្ថុសាកលដដែល ប៉ាន់ប្រមាណថា សេដ្ឋកិច្ចនៅជុំវិញពិភពលោក បានបាត់បង់អស់លុយជាង ៨០០កោដិដុល្លារ គ្រាន់តែក្នុងឆ្នាំ២០១៧តែមួយ។ ភាពសាំញ៉ាំនៃប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុសាកល បានបង្កើតឲ្យមានជាការជួយសម្រួលដល់ការធ្វើចរាចរណ៍សាច់ប្រាក់ឆ្លងដែនអន្តរជាតិ ឲ្យអាចប្រព្រឹត្តិទៅបានយ៉ាងរលូនដោយគ្មានការចាប់អារម្មណ៍។ ដរាបណាប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុសាកលនេះ នៅតែស្ថិតក្នុងស្ថានភាពបែបនេះ នោះឧក្រិដ្ឋជនក្នុងឯកសណ្ឋានជាមន្ត្រីរាជការ នឹងនៅតែអាចទាញយកផលប្រយោជន៍ពីប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុនេះ បានជាដដែល។


ពីភ្នំពេញទៅក្រុងប៉ាណាម៉ា (Panama City)

ឈ្មោះបុគ្គលមួយចំនួនដែលជានិមិត្តរូបនៃទំនាក់ទំនងរវាងអំណាចនយោបាយ និងការធ្វើជំនួញពាណិជ្ជកម្មក្នុងទសវត្សរ៍១៩៩០ នៅភ្នំពេញ គឺរួមមានដូចជា លោក ថេង ប៊ុនម៉ា ជាដើម។ នៅពេលដែលលោក ហ៊ុន សែន បានរៀបចំធ្វើរដ្ឋប្រហារបង្ហូរឈាមមួយ នៅដើមខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៧ ប្រឆាំងនឹងក្រុមរាជានិយម ដែលជាសម្ព័ន្ធភាពរបស់លោកក្នុង រដ្ឋាភិបាលចម្រុះ លោក ថេង ប៊ុនម៉ា ដំបូងឡើយបានសារភាព តែក្រោយមកបានបដិសេដ៏ថា លោកបានជួយចេញលុយជាង ១លានដុល្លារ សម្រាប់ការចាយវាយនានាក្នុងពេលធ្វើរដ្ឋប្រហារបង្ហូរឈាមនោះ។ អ្នកសង្កេតការណ៍ជាច្រើន មើលឃើញថា ទឹកប្រាក់នោះ ជាការតបស្នងទៅនឹងរបបមួយ ដែលបានជួយកាងអាជីវកម្មដ៏កាក់កប ឲ្យលោក អាចជៀសផុតពីសំណាញ់ច្បាប់បាន។ លោក ថេង ប៊ុនម៉ា ជាមេឈ្មួញនាំចូល និងនាំចេញទំនិញ និងសម្ភារៈប្រើប្រាស់ចាំបាច់នានាដ៏ធំនៅកម្ពុជា។ តែបើយោងតាមក្រសួងការបរទេសអាមេរិក លោកគឺជាមេឈ្មួញជួញដូរគ្រឿងញៀនម្នាក់។ លោកបានបដិសេធម្តងហើយម្តងទៀតចំពោះការចោទប្រកាន់នេះ។


Teng Bunma
ធ្លាប់ជាមហាសេដ្ឋីមានជាងគេបង្អស់មួយរូបនៅកម្ពុជា លោក ថេង ប៊ុនម៉ា ថតនៅឯពិព័រណ៌ពាណិជ្ជកម្មមួយកាលពីថ្ងៃទី០៩ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩៥ នៅក្រុងតាខ្មៅ ខាងត្បូងក្រុងភ្នំពេញ។ មហាសេដ្ឋីរូបនេះ ត្រូវគេរាយការណ៍ថា ជាអ្នកជួយចេញលុយ ការធ្វើរដ្ឋប្រហារបង្ហូរឈាមមួយកាលពីឆ្នាំ១៩៩៧ ដែលបានបណ្តេញសហនាយករដ្ឋមន្ត្រី របស់លោក ហ៊ុន សែន ចេញពីតំណែង។ (រូបថត៖ AP/Ou Neakiry)

ដោយបានចំណាយពេលវេលាភាគច្រើននៃជីវិតរបស់លោករស់នៅលើទឹកដីប្រទេសថៃ មិនខុសពីឧកញ៉ាគ្រាក់ៗជាច្រើនរូបទៀតរបស់កម្ពុជាកាលពីសម័យនោះដែរ លោក ថេង ប៊ុនម៉ា បានផ្តើមបង្កើតឲ្យមានអំពើស៊ុំគ្រលុំត្រូវរ៉ូវគ្នាក្រៅផ្លូវការជាមួយមន្ត្រីក្នុងជួររដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសនេះ កាលពីអំឡុងទសវត្សរ៍១៩៨០ មុនពេលដែលសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសនេះបានបើកចំហរ ប្តូរទៅរកប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចបែបទីផ្សារសេរីជាផ្លូវការ។ កាលនោះ មានការដឹងឮជាទូទៅ រួចទៅហើយ ដែលថា ភាពជោគជ័យខាងមុខជំនួញពាណិជ្ជកម្មនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា អាចកើតមានឡើងទៅបាន លុះត្រាណាតែមានការគាំទ្រផ្នែកនយោបាយ ដែលកើតចេញមក ពីអំណាចទឹកប្រាក់។

អនុស្សារណៈផ្ទៃក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ របស់ក្រុមហ៊ុនផលិតថ្នាំជក់អន្តរជាតិ British American Tobacco បានសង្កត់ធ្ងន់អំពី «សារសំខាន់នៃទំនាក់ទំនងជាមួយមន្ត្រីក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល និងមន្ត្រីថ្នាក់ខេត្ត» ដើម្បីអាចធ្វើអាជីវកម្មនៅកម្ពុជាបាន។ អនុស្សារណៈដដែលនេះ បានក្រើនរំលឹកដែរថា «ច្បាស់ណាស់ថា វាជាស្ថានភាពមួយដែល «អ្នកត្រូវបង់លុយទៅឲ្យក្រុមអ្នកនយោបាយ ហើយទទួលបានមកវិញនូវជម្រើសដែលថា តើអ្នកដែលមាន «ឥទ្ធិពល» នៅថ្ងៃនេះ នឹងនៅតែមានមុខតំណែងដដែលនៅថ្ងៃស្អែកដែរឬទេ»។

អ្វីដែលជាការពិតក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ នោះ គឺរឹតតែនៅតែជាការពិតដដែលកាលពី ៥ឆ្នាំមុននោះ។ ប៉ុន្តែ កំណត់ត្រាក្រុមហ៊ុនដែលអាស៊ីសេរីទទួលបាន បង្ហាញថា ការអនុវត្តបែបនេះ មិនបានរារាំងក្រុមមេធាវីនៅហុងកុង ដែលកាលនោះស្ថិតនៅក្រោមអាណានិគមរបស់អង់គ្លេសនៅឡើយ ពីការជួយលោក ថេង ប៊ុនម៉ា ឲ្យអាចចុះបញ្ជី និងគ្រប់គ្រងក្រុមហ៊ុនមួយចំនួននៅប្រទេសប៉ាណាម៉ា នៅឆ្នាំ១៩៨៩ ដើម្បីគ្រប់គ្រងជំនួញពាណិជ្ជកម្មរបស់លោកបានឡើយ។ ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ នៅឯប្រទេសប៉ាណាម៉ា លោក ថេង ប៊ុនម៉ា បានជួលមេធាវីសាជីវកម្មម្នាក់ ដែលមេធាវីរូបនោះក៏ឈរឈ្មោះ ធ្វើជាមេធាវី ឲ្យបងប្អូនប្រុសរួមឪពុកបង្កើតរបស់មេភេរវករឈ្មោះ អូសាម៉ា ប៊ិនឡាដិន (Osama bin Laden) ដែរ។


លិខិតឆ្លងដែនដើម្បីសេរីភាព

មួយទសវត្សរ៍ក្រោយមកទៀត ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៩ លោក ថេង ប៊ុនម៉ា បានជួបប្រទះបញ្ហាជាមួយអាជ្ញាធរនៅទីក្រុងហុងកុង ដែលអាជីវកម្មជាច្រើនរបស់លោកមានទីស្នាក់ការកណ្តាលនៅទីនោះ។ កាលនោះ រដ្ឋអាជ្ញាហុងកុង បានចោទប្រកាន់រូបលោកពីបទធ្វើសេចក្តីថ្លែងការណ៍ភូតកុហក់ ទៅកាន់មន្រ្តីអន្តោរប្រវេសន៍។ អ្វីដែលគួរឲ្យហួសចិត្តនោះគឺ រដ្ឋអាជ្ញាហុងកុង បានបង្ខំចិត្តទម្លាក់ការចោទប្រកាន់ប្រឆាំងនឹងលោក ថេង ប៊ុនម៉ា ទៅវិញ នៅពេលដែលឧកញ៉ារូបនេះ អះអាងថា លោកមានអភ័យឯកសិទ្ធិ ដោយសារតែលោកកាន់លិខិតឆ្លងដែនការទូតកម្ពុជា។

លោក ហោ ណាំហុង ដែលកាលនោះជារដ្ឋមន្រ្តីការបរទេសកម្ពុជា បានថ្លែងប្រាប់គណៈកម្មាធិការរដ្ឋសភានៅឆ្នាំបន្ទាប់ថា មានតែ ១០ ភាគរយក្នុងចំណោមអ្នកកាន់លិខិតឆ្លងដែនការទូតរបស់ប្រទេសកម្ពុជាសរុបចំនួន ៤ពាន់នាក់ប៉ុណ្ណោះ គឺជាអ្នកការទូតពិតប្រាកដ។ មនុស្សក្រៅពីនេះ ទទួលបានលិខិតឆ្លងដែនការទូត ដោយសារតែមានទំនាក់ទំនងផ្នែកនយោបាយ។ មនុស្សភាគច្រើន ប្រើប្រាស់លិខិតឆ្លងដែនប្រភេទនេះ ដើម្បីអាចឲ្យពួកគេរួចផុតពីតម្រូវការទិដ្ឋការដ៏ពិបាក ដែលជារឿយៗពលរដ្ឋកម្ពុជាសាមញ្ញគ្រប់រូប ត្រូវបំពេញតាម។ ប៉ុន្តែសម្រាប់មនុស្សភាគតិចនៃពួកអ្នកមានអំណាចខ្មែរ បានប្រើប្រាស់លិខិតឆ្លងដែនប្រភេទនេះ ដូចជាកាតរួចចេញពីគុគ ដែលអនុញ្ញាតឲ្យពួកគេអាចដើរហើរបានដោយសេរី។


Trulli
លិខិតឆ្លងដែនការទូតកម្ពុជា

២០ឆ្នាំក្រោយមក លិខិតឆ្លងដែនការទូតរបស់កម្ពុជា បានបាត់បង់នូវអត្ថប្រយោជន៍ចាំបាច់ ភាគច្រើន ហើយនិន្នាការនៃការចង់បានលិខិតឆ្លងដែនការទូតនេះ បានដើរបញ្ច្រាស់ទៅវិញ។ សព្វថ្ងៃ ឯកសារធ្វើដំណើរ សម្រាប់អ្នកមានលុយក្រាស់ក្រែលរស់នៅទីក្រុងភ្នំពេញ ដែលពួកគេត្រូវមាននោះ គឺជាលិខិតឆ្លងដែនទី២ ដែលអនុញ្ញាតឲ្យអ្នកកាន់វា អាចចេញចូលទៅកាន់សហភាពអឺរ៉ុបបាន ដោយមិនចាំបាច់មានទិដ្ឋាការ។

ក្នុងរយៈពេលជាង២៥ឆ្នាំនៃសតវត្សរ៍ទី២១នេះ អ្វីដែលគេនិយមហៅថា «សញ្ជាតិពិភពលោក» ដែលជាការអនុវត្តន៍ដ៏ចម្រូងចម្រាសរបស់ប្រទេសមួយចំនួន ផ្តល់លិខិតឆ្លងដែនដល់ជនបរទេសដែលមានទ្រព្យសម្បតិ្ត ជាថ្នូរនឹងការវិនិយោគរបស់ពួកគេទៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសទាំងនោះ បានរីកដុះដាលឡើងក្លាយជាឧស្សាហកម្មតម្លៃ ២៥ កោដិដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំៗ។

នៅឆ្នាំ២០១៨ អ្នកត្រួសត្រាយឧស្សាហកម្មនេះម្នាក់ ឲ្យក្រុមហ៊ុនពិគ្រោះយោបល់របស់ ប្រទេសស្វីស ឈ្មោះ Henley & Partners បានរៀបចំសិក្ខាសាលាមួយនៅសណ្ឋាគារសូហ្វីតែល ក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ ដែលមានតម្លៃ ២៣០ដុល្លារសម្រាប់ការស្នាក់នៅមួយយប់។ បន្ទាប់ពីថ្លែងសុន្ទរកថាបើក ដោយមន្ត្រីតំណាងក្រសួងពាណិជ្ជកម្មកម្ពុជារួចមក តំណាងក្រុមហ៊ុន ពិគ្រោះយោបល់ Henley & Partners បានបញ្ចុះបញ្ចូលពួកអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិជនជាតិខ្មែរទាំងនោះ និងភ្នាក់ងារអាជីវកម្មរបស់ពួកគេ អំពីលទ្ធភាពទិញលិខិតឆ្លងដែន ក្រោមរូបភាពជាការវិនិយោគ ពីរដ្ឋបរទេសចំនួន៦ នៅតំបន់សមុទ្រការ៉ាប៊ីន (Caribbean) ប្រទេសតូចៗចំនួនពីរនៅអឺរ៉ុបខាងកើត និងរដ្ឋជាដែនដីកោះចំនួនពីរ នៅសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ។

យោងតាមប្រធានផ្នែកទំនាក់ទំនងសាធារណៈរបស់ក្រុមហ៊ុនពិគ្រោះយោបល់ Henley & Partners លោក ផេតឌី ប៊្លូវឺរ (Paddy Blewer) មានមូលហេតុចម្បងៗពីរ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិស្តុកស្តម្ភមកពីប្រទេសមួយដូចជាកម្ពុជាជាដើម អាចនឹងត្រូវការលិខិតឆ្លងដែនទី២។ មូលហេតុទីមួយនោះគឺ ដើម្បីរួចផុតពីការរឹតត្បិតទិដ្ឋាការ ដូចគ្នាដែលក្រុមអ្នកកាន់លិខិតឆ្លងដែនការទូតកម្ពុជា បានព្យាយាមគេចវេះកាលពី ២០ឆ្នាំមុនដែរ។ លោក ប៊្លូវឺរ មានប្រសាសន៍នៅក្នុងបទសម្ភាសន៍មួយថា «ភាគច្រើននៃវិនិយោគិនលើកម្មវិធីវិនិយោគ ទទួលបានសញ្ជាតិ និងកម្មវិធីវិនិយោគទទួលបានសិទ្ធិស្នាក់នៅ មិនចាប់អារម្មណ៍ចំពោះការធ្វើអន្តោរប្រវេសន៍នោះទេ។ លោកបន្តថា វាជារឿងដែលថា ពួកអ្នកមានទាំងនោះចង់ទៅកន្លែងណាដែលពួកគេចង់ទៅ នៅពេលវេលាណាដែលពួកគេទៅ ហើយពួកគេអាចយកក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេទៅជាមួយពួកគេបាន។


henley-partners
គេហទំព័រក្រុមហ៊ុនពិគ្រោះយោបល់ Henley & Partners

លោកកត់សម្គាល់ថា សម្រាប់មនុស្សភាគច្រើនដែលមានលទ្ធភាពអាចវិនិយោគកម្មវិធីទាំងនេះបាន ស្ទើរតែប្រាកដណាស់ថា ភាគហ៊ុននៃទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេ បើមិនមាននៅក្នុង ប្រទេសរបស់ពួកគេនោះទេ គឺមាននៅប្រចាំតំបន់… ដូច្នេះពួកគេមិនចាំបាច់ចាកចេញ ពីស្រុកកំណើតរបស់ពួកគេទេ។ លោកថា ពួកគេគ្រាន់តែចាកចេញ តែនៅពេលណាដែល ពួកគេ ត្រូវបានបង្ខំឱ្យចាកចេញពីស្រុកកំណើតរបស់ពួកគេតែប៉ុណ្ណោះ។

សម្រាប់អ្នកខ្លះទៀត លោក ប៊្លូវឺរ និយាយថា លិខិតឆ្លងដែនទី២ ដើរតួជា «ផលិតផលធានារ៉ាប់រង»។ លោកមានប្រសាសន៍ថា «ប្រសិនបើអ្នកមកពីប្រទេសមួយនៃពិភពលោក ដែលមានភាពប្រែប្រួលឥតឈប់ឈរខាងផ្នែកនយោបាយ បរិស្ថាន ឬហិរញ្ញវត្ថុ នោះអ្នកប្រហែលជាចង់ចាកចេញពីទីនោះយ៉ាងឆាប់រហ័ស»។

នេះទំនងជាការជម្រុញចិត្តមួយដល់ពលរដ្ឋកម្ពុជាជាច្រើន ដែលចង់ក្លាយខ្លួនជាអ្នកមាន «សញ្ជាតិពិភពលោក»។ នៅពេលដែលរបាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតមួយរបស់ភ្នាក់ងារព័ត៌មាន អង់គ្លេស រ៉យទ័រ បានលាតត្រដាងកាលពីខែតុលា ឆ្នាំទៅថា បុគ្គលពាក់ព័ន្ធនយោបាយកម្ពុជា ចំនួន៨នាក់ បានទទួលលិខិតឆ្លងដែនប្រទេសស៊ីប ដោយសារការវិនិយោគ ប្រភពពីមន្ត្រីមួយរូបក្នុងជួររដ្ឋាភិបាលក្រុងភ្នំពេញ បានប្រាប់ភ្នាក់ងារព័ត៌មាន រ៉យទ័រ ថា « ពួកអ្នកមានអំណាចខ្មែរគ្រប់រូបនៅកម្ពុជា កំពុងរៀបចំផែនការស្ងាត់ៗលួចរត់ទៅនៅបរទេស»។

តាំងពីពេលនោះមក រដ្ឋាភិបាលប្រទេសស៊ីប បានប្រកាសពីចេតនាដកហូតលិខិតឆ្លងដែនប្រទេសស៊ីប ពីបុគ្គលកម្ពុជាទាំង៨នាក់នោះមកវិញ។ លោក ប៊្លូវឺរ ទទូចថា ក្រុមហ៊ុនរបស់លោកមិនមានអ្វីជាប់ពាក់ព័ន្ធជាមួយបុគ្គលដែលរបាយការណ៍របស់ភ្នាក់ងារព័ត៌មាន រ៉យទ័រ បានលាតត្រដាងនោះទេ។ លោកសង្កត់ធ្ងន់ថា ក្នុងពេលដែលក្រុមហ៊ុនពិគ្រោះយោបល់ Henley & Partners បានជួយពួកអ្នកមានខ្មែរ ឲ្យទទួលបានសញ្ជាតិទី២នោះ គ្មាននរណាម្នាក់នៃពួកអ្នកមានខ្មែរទាំងនោះ ត្រូវគេស្គាល់ថាជា «បុគ្គលពាក់ព័ន្ធនយោបាយ» ឡើយ។

បុគ្គលពាក់ព័ន្ធនយោបាយ គឺជាស្ថានភាពមួយកំណត់ដោយក្រុមអ្នកអនុវត្តច្បាប់ និងអ្នកជំនាញអំពីអនុលោមភាពរបស់សាជីវកម្ម ពាក់ព័ន្ធនឹងអត្តសញ្ញាណរបស់បុគ្គល ដែលជាអ្នកកាន់កាប់មុខតំណែងសាធារណៈជាន់ខ្ពស់ ឬជាសាច់ញាតិជិតស្និទ្ធរបស់បុគ្គលដែលបំពេញការងារនោះ។ នៅក្នុងដែនយុត្តាធិការនៃប្រទេសភាគច្រើន អ្នកជំនាញ និងបុគ្គលនានា ដែលផ្តល់សេវាកម្មផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ មានកាតព្វកិច្ចបង្កើនការស៊ើបអង្កេតដោយហ្មត់ចត់ (Due Diligence) មុននឹងអនុញ្ញាតឲ្យទូទាត់សាច់ប្រាក់ជាមួយបុគ្គលពាក់ព័ន្ធនយោបាយ ទាំងនោះ។

ជាការពិត ក្នុងពេលដែលក្រុមហ៊ុនពិគ្រោះយោបល់ Henley & Partners ធ្វើការស៊ើបអង្កេត ទៅលើអតិថិជនរបស់ខ្លួនទាំងអស់ មិនមែនមានន័យថា រាល់ឈ្មួញកណ្តាលឲ្យការទិញលក់សញ្ជាតិទាំងអស់ ដឹងឮអំពីប្រភពលុយដែលអតិថិជនរបស់ពួកគេបានមកពីណានោះទេ នេះបើយោងតាមលោក ប៊្លូវឺរ ដែលនិយាយថា ឧស្សាហកម្មនេះ បច្ចុប្បន្នមិនទាន់មានបទប្បញ្ញត្តិគ្រប់គ្រងគ្រប់គ្រាន់នៅឡើយទេ។

លោកមានប្រសាសន៍ថា «គ្មានបទប្បញ្ញត្តិណាមួយ ដែលចែងថា អ្នកត្រូវតែត្រួតពិនិត្យលើបុគ្គលដែលអ្នកកំពុងធ្វើការទូទាត់ប្រាក់ជាមួយនោះទេ។ ដូចដែលដៃគូរប្រកួតប្រជែងមួយចំនួនរបស់យើងធ្វើដែរ យើងគ្រាន់តែទទួលលុយពីបុគ្គលនោះតែប៉ុណ្ណោះ។» លោកបន្តថា «ដោយសារកង្វះបទប្បញ្ញត្តិជាសាកល ឬសូម្បីតែបទប្បញ្ញត្តិក្នុងប្រទេសនេះហើយ ដែលការទទួលខុសត្រូវក្នុងការស៊ើបអង្កេតដោយហ្មត់ចត់ ពាក់ព័ន្ធនឹងកម្មវិធីវិនិយោគទទួលបានសញ្ជាតិ និងកម្មវិធីវិនិយោគទទួលបានសិទ្ធិស្នាក់នៅ ត្រូវធ្វើឡើងដោយរដ្ឋអធិបតេយ្យដែលជាអ្នកអនុវត្តកម្មវិធីទាំងនេះ។


ផ្តល់សេវាកម្មធនាគារឲ្យពួកអ្នកមានអំណាចខ្មែរ

ស្នងការនគរបាលជាតិ លោក នេត សាវឿន និងប្រពន្ធរបស់លោក គឺអ្នកស្រី ហ៊ុន គឹមឡេង ដែលត្រូវជាក្មួយស្រីបង្កើតរបស់លោក ហ៊ុន សែន សុទ្ធសឹងតែជាបុគ្គលលេចធ្លោជាងគេ ដែលភ្នាក់ងារសារព័ត៌មាន រ៉យទ័រ បានលាតត្រដាង។ នៅដើមឆ្នាំនេះ អាស៊ីសេរី បានលាតត្រដាងជាបន្តបន្ទាប់ថា អ្នកស្រី ហ៊ុន គឹមឡេង បានទិញអចលនទ្រព្យនៅប្រទេសស៊ីប ក្នុងតម្លៃ ២លាន៥សែនអឺរ៉ូ។

កាលពី១០ឆ្នាំមុន មួយថ្ងៃក្រោយថ្ងៃខួបកំណើតគម្រប់ ៥០ឆ្នាំរបស់ប្តីអ្នកស្រី អ្នកស្រី ហ៊ុន គឹមឡេង បានទិញផ្ទះល្វែងប្រណីតមួយ ក្នុងតម្លៃ ១,៩៥លានផោន (ឬ ២,៤លានដុល្លារ) ស្ថិតនៅតំបន់ ឃែនស៊ីនថុន (Kensington) នៅទីក្រុងឡុងដ៏ ក្នុងប្លុកដែលផ្ទះមានតម្លៃថ្លៃជាងគេបំផុតទី៥ នៅចក្រភពអង់គ្លេស។ ប្លង់អចលនទ្រព្យក្នុងកំណត់ត្រារបស់សុរិយោដីចក្រភពអង់គ្លេស បង្ហាញថា ការទិញដូរនេះ ត្រូវបានផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានដោយប្រាក់កម្ចីទិញផ្ទះពីធនាគារមួយឈ្មោះ United Overseas Bank របស់ប្រទេសសិង្ហបុរី។


henley-partners
ប្លង់កម្មសិទ្ធិអចលទ្រព្យផ្ទះល្វែងប្រណីតរបស់អ្នកស្រី ហ៊ុន គឹមឡេង នៅក្រុងឡុងដ៍ ប្រទេសអង់គ្លេស។

ធនាគារនេះ មិនបានឆ្លើយតបទៅនឹងសំណើសុំអត្ថាធិប្បាយម្តងហើយម្តងទៀត ដើម្បីចង់ដឹងថា តើប្រាក់កម្ចីទិញផ្ទះផ្តល់ឲ្យដោយធនាគារនេះ ដល់ប្រពន្ធរបស់មេប៉ូលីសជាន់ខ្ពស់នៃសែស្រលាយអ្នកលួចជាតិនៅកម្ពុជានេះ មានទំហំប៉ុណ្ណា ទើបរួចផុតពីការស៊ើបអង្កេត ដោយហ្មត់ចត់នោះទេ។ នៅឆ្នាំ២០១៧ អាជ្ញាធររូបិយវត្ថុសិង្ហបុរី (Monetary Authority of Singapore) បានពិន័យប្រាក់ជិតកន្លះលានដុល្លារ ពីធនាគារ UOB នេះ ដោយសារតែធនាគារមួយនេះ ខកខានមិនបានគោរពតាមបទប្បញ្ញត្តិប្រឆាំងនឹងអំពើលាងលុយកខ្វក់។


ជាប់ឈ្មោះជាប្រទេសលាងលុយកខ្វក់

ប្រទេសកម្ពុជាខ្លួនឯង បច្ចុប្បន្ន កំពុងតែរងសម្ពាធកាន់តែខ្លាំងពីអន្តរជាតិ ឲ្យកែលម្អស្ថានភាព ពាក់ព័ន្ធនឹងការប្រឆាំងអំពើសម្អាតប្រាក់ ឬលាងលុយកខ្វក់។ នៅខែឧសភា គណៈកម្មាធិការអឺរ៉ុប ដែលជាសេនាធិការប្រតិបត្តិរបស់សហភាពអឺរ៉ុប បានដាក់បញ្ចូលឈ្មោះប្រទេសកម្ពុជា រួមជាមួយបណ្តាប្រទេសចំនួន១៩ ផ្សេងទៀត ទៅក្នុងបញ្ជីខ្មៅនៃក្រុមប្រទេសលាងលុយកខ្វក់ ដែលមានកង្វះខាតជាយុទ្ធសាស្ត្រប្រឆាំងនឹងបញ្ហានេះ។ បញ្ជីខ្មៅនេះ បានដាក់ប្រទេសកម្ពុជាឲ្យឈរនៅជាប់ជាមួយប្រទេសបាហាម៉ាស (Bahamas) ដែលជាឋានសួគ៌របស់ឧក្រិដ្ឋជនអន្តរជាតិ និងប្រទេសប៉ាណាម៉ា (Panama) ជាយុត្តាធិការដែលលោក ថេង ប៊ុនម៉ា ចូលចិត្តរកស៊ីជាមួយ ព្រមទាំងរដ្ឋដួលរលំមួយចំនួន ដូចជាយេម៉ែន (Yemen) និងស៊ីរី (Syria) ជាដើម។


fatf cambodia
គេហទំព័រស្ថាប័នឃ្លាំមើលអំពើលាងលុយកខ្វក់ពិភពលោក FATF បង្ហាញអំពីរបាយការណ៍តាមដានបន្តស្តីពីការវាយតម្លៃការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអំពើលាងលុយកខ្វក់ និងហិរញ្ញប្បទានភេរវកម្មនៅកម្ពុជា។

គណៈរដ្ឋមន្ត្រីរបស់លោក ហ៊ុន សែន កាលពីពាក់កណ្តាលខែឧសភា បានអនុម័តសេចក្តីព្រាងច្បាប់ចំនួនពីរ ដើម្បីពង្រឹងក្របខណ្ឌច្បាប់នៅប្រទេសកម្ពុជា ប្រឆាំងនឹងការសម្អាតប្រាក់ និងហិរញ្ញប្បទានភេរវកម្ម ទាក់ទងនឹងការរីកសាយភាយអាវុធមហាប្រល័យ។ ខ្លឹមសារលម្អិតនៃសេចក្តីព្រាងច្បាប់ទាំងពីរនេះ មិនត្រូវបានគេផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈនោះទេ ប៉ុន្តែ បើយោងតាមរដ្ឋាភិបាល ច្បាប់ទាំងពីរនេះ នឹងបង្កើនការផាកពិន័យចំពោះជនប្រព្រឹត្តិ អំពើលាងលុយកខ្វក់ និងដាក់ចេញនូវវិធានការណ៍តឹងរឹងបន្ថែមទៀត ជុំវិញការបង្កក និងការរឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិ ព្រមទាំងតម្រូវឲ្យមានវិធានការត្រួតពិនិត្យ ឬស្គាល់អតិថិជនធនាគារបន្ថែមទៀត។

កាលពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៩ ស្ថាប័នក្រុមការងារចំណាត់ការហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ (FATF) ដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងប៉ារីស ប្រទេសបារាំង បានដាក់បញ្ចូលប្រទេសកម្ពុជា ទៅក្នុង «បញ្ជីប្រផេះ» នៃក្រុមប្រទេសលាងលុយកខ្វក់។ ប្រទេសកម្ពុជា ចាំបាច់ត្រូវអនុម័តសេចក្តីព្រាងច្បាប់ទាំងពីរនេះ ឲ្យរួចរាល់ នៅត្រឹមដំណាច់ខែកញ្ញា ដើម្បីបំពេញតាមលក្ខខណ្ឌតម្រូវ ដាក់ចេញដោយផែនការសកម្មភាពរបស់ស្ថាប័ន FATF នេះ។ សេចក្តីព្រាងច្បាប់ទាំងពីរនេះ ត្រូវបានសភាឯកបក្សនៃរបបក្រុងភ្នំពេញអនុម័តជឯកច្ឆ័ន នៅថ្ងៃទី០៤ ខែមិថុនា។ ទោះជាយ៉ាងណា មន្ត្រីសង្គមស៊ីវិលថា ច្បាប់ទាំងពីរនេះ ធ្វើឡើងដោយគ្មានការពិគ្រោះយោបល់ ឬប្រមូលធាតុចូល ពីខាងសង្គមស៊ីវិល ដើម្បីចូលរួមចំណែកធានាការទប់ស្កាត់អំពើលាងលុយកខ្វក់នៅកម្ពុជាឲ្យមានប្រសិទ្ធភាព។

ក្នុងចំណោមកត្តាជាច្រើន នៅពីក្រោយការដាក់ចំណាត់ថ្នាក់បែបនេះ ស្ថាប័ន FATF បានចង្អុលបង្ហាញអំពីកង្វះខាតយន្តការត្រួតពិនិត្យនៅក្នុងវិស័យអចលនទ្រព្យ និង បនល្បែងកាស៊ីណូ ដែលកំពុងរីកដុះដាលដូចផ្សិតនៅកម្ពុជា។ កង្វះខាតនេះ គឺជាបរាជ័យដ៏ធំមួយរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។ កាលពីឆ្នាំកន្លងទៅ មន្ត្រីកម្ពុជាជាច្រើនរូប បានទទួលស្គាល់ថា ការរីកចម្រើននៃវិស័យអចលនទ្រព្យដែលទំនងជាមិនអាចបញ្ឈប់បាននេះ គឺកើតឡើងដោយសារអំពើលាងលុយកខ្វក់។

ក៏ប៉ុន្តែ នៅពេលដែលវណ្ណៈនយោបាយជាញឹកញាប់ គឺជាអ្នកទទួលបានផលប្រយោជន៍ វិធានការធ្ងន់ធ្ងរណាមួយប្រឆាំងនឹងពួកគេ ទំនងជានឹងមិនអាចកើតមានឡើងក្នុងពេលឆាប់ៗនោះទេ៕





គេហទំព័ររចនាដោយ៖ Minh-Ha Le
————-
ក្រាហ្វិក៖ Vince Meadows, Rebel Pepper
————-
កែសម្រួលអត្ថបទ៖ H. Leo Kim, Mat Pennington
————-
រូបថត៖ AP
————-
ផលិតដោយវិទ្យុអាស៊ីសេរី


© រក្សាសិទ្ធិគ្រប់យ៉ាងដោយវិទ្យុអាស៊ីសេរី ឆ្នាំ២០២០

Spread the love
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  




Comments are Closed